Katholiciteit wel beleden, maar niet beleefd

Civis Mundi Digitaal #21

door Wim Couwenberg

Katholiciteit wel beleden, maar niet beleefd

De Stichting Thomas More die zich presenteert als een katholieke stichting voor hoger onderwijs, streeft ernaar een verzamelpunt te zijn van intellectuelen, die staan in de katholieke traditie. Zij wil de veelkleurige traditie van de katholieke levensbeschouwing present stellen in een open gesprek met de gehele academische wereld. In haar nieuwsbrief van september 2013 wordt in verband hiermee de vraag gesteld naar de wezenlijke kenmerken van die katholieke identiteit.

Iedere zondag, zo lees ik in de protestants-christelijke krant Het Nederlandse Dagblad van 3 oktober jongstleden, wordt in veel kerken het geloof beleden in een heilige katholieke kerk. De kerk die belijdt katholiek te zijn, doet er goed aan bij haar kerkelijke uitspraken die katholiciteit zeer serieus te nemen. Dat wordt nu gesteld in verband met de vraag waarom veel kerken de vrouw nog altijd niet tot het kerkelijke ambt toelaten. Is dat wel in overeenstemming met hun beleden katholiciteit? In de openbare opinie wordt katholiek in de regel geassocieerd met de rooms-katholieke kerk. En de Stichting Thomas More lijkt dat ook te doen. Maar veel reformatorische kerken belijden eveneens katholiek te zijn. De kracht van die katholieke traditie is juist haar veelkleurigheid, lees ik in de laatste nieuwsbrief van de Stichting Thomas More.

Die veelkleurigheid is echter zo overheersend geworden dat van die beleden katholiciteit weinig meer over is ondanks alle oecumenische inspanningen van zoveel decennia.

Teloorgang katholiciteit

Katholiek betekent oorspronkelijk algemeen, allesomvattend en tot één geheel makend. Als zodanig duidt het op een holistische denk- en levenswijze avant-la-lettre. In die zin van universeel en allesomvattend heeft de katholieke kerk zich oorspronkelijk ook verstaan. Katholiciteit is een voortdurende opdracht en vereist een open, dialogische grondhouding t.a.v. de hele wereld en mensheid en, in samenhang hiermee, het streven naar integratie in de eigen geloofsovertuiging van al het positieve en waardevolle van andere culturen, geestelijke bewegingen en denkstromingen.

Vooral sinds de Reformatie en de Verlichting zien we een toenemende teloorgang van katholiciteit en is de katholieke kerk steeds meer een roomse kerk geworden, die zich terugtrok in een godsdienstig reservaat en daardoor het contact verloor met de ontwikkeling van de moderne wereld en cultuur. Die kerk is als instituut tezeer een doel in zichzelf geworden en haar katholiciteit is daaraan ondergeschikt geraakt. Het tweede Vaticaanse Concilie was een late poging de katholiciteit van de kerk te herstellen en de scheidsmuren tussen kerk en moderne wereld te slechten, maar de oude autoritair-hiërarchische geloofstraditie en kerkstructuur bleken sterker te zijn dan in de euforie van het post-conciliaire tijdperk aanvankelijk gedacht werd. Zal de nieuwe paus hierin verandering brengen? In een recente toespraak voor een delegatie van de Lutherse Wereldbond heeft paus Franciscus zich uitgesproken voor kerkelijke eenheid met Lutheranen. Er is reeds een geestelijke eenheid van Rooms-katholieken met Lutheranen waarop voort gebouwd kan worden, aldus de paus.

Wat het reformatorische christendom betreft, dat is uiteengevallen in een bonte verzameling van elkaar beconcurrerende en bestrijdende kerkgenootschappen en sekten die bepaalde aspecten van de christelijke boodschap verabsoluteren. Het is zodoende geworden tot een bron van een lange reeks van godsdienstige, kerkelijke en politieke twisten en conflicten, waardoor het zijn oorspronkelijke katholiciteit steeds meer verloren heeft. Uit een recent onderzoek, waarover het christelijk betrokken Nederlands Dagblad in zijn editie van 19 oktober jongstleden berichtte, blijkt dat protestantse christenen in Nederland zich massaal (bijna 90%) schamen voor hun onderlinge verdeeldheid. Ruim 97% is van oordeel, dat zoeken naar christelijke eenheid een Bijbelse opdracht is. Voor ongeveer 82% betekent dat ‘dat we elkaar als christenen erkennen en herkennen in Jezus Christus’. Maar tussen de 60 en 80% van deze protestanten, denkt dat er over zo’n 15 jaar niet minder kerkelijke twisten zijn dan nu. Zij zien nog tal van blokkades voor christelijke eenheid zoals verschillende visies op de leer of de sacramenten en verdeeldheid over het homohuwelijk.

S.W.C.