De website van Civis Mundi is vernieuwd. Werkt de nieuwe site voor u niet goed? Bezoek dan de oude site via oud.civismundi.nl en stuur ons een email: webmaster@civismundi.nl.

Master your future

Civis Mundi Digitaal #26

Master your future

 

Door de Erasmus Universiteit Rotterdam is voor de tweede keer vier dagen lang een Pre-Academic Programme (PAP) georganiseerd, met de bedoeling geïnteresseerde studenten in staat te stellen op voorhand studievaardigheden te ontwikkelen. Het is een programma dat past in een huidige trend. We leven in een tijd waarin studeren een steeds serieuzere aangelegenheid wordt.  Door in dit programma de nodige aandacht te besteden aan zelfonderzoek, motivatie en discipline, kunnen studenten meteen een vliegende start maken met hun studie, zo wordt de opzet van dat programma geïntroduceerd. Hoe anders was dat toen ik nog student was, en er nog grote vrijheid was met betrekking tot de duur en de aanpak van de studie.

De benadering van de studenten in dit PAP is onmiskenbaar Amerikaans georiënteerd, en zet zich doelbewust af tegen de spreekwoordelijke Nederlandse zesjescultuur. Studenten worden aangemoedigd zich duidelijk te onderscheiden en dus heel ambitieus te zijn. Master your future, staat ook veelbetekenend op de polsbandjes van de deelnemende studenten. Succes is een keuze, winnaars hebben een plan, verliezers alleen excuses, zijn de slogans van dat PAP. Voor Volkskrantcolumniste Aleid Truijens was dat aanleiding voor een pittig commentaar hierop. Zij neemt het de brave deelnemende ambitiestudenten niet kwalijk dat ze zo enthousiast op dat PAP gereageerd hebben. Maar zij verbaast zich er wel over dat die studenten zich door zulke brallerige praat en holle slogans hebben laten meeslepen. Brallerig en hol zou ik ze niet willen noemen, maar zij lokken wel uit tot enig kritisch commentaar.

 

Overschatting menselijke autonomie

De geest van het PAP ligt, lijkt me, geheel in de lijn van het heersende neoliberalisme, dat ook zijn stempel drukt op het beleid van onze universiteiten. Die geest duidt onmiskenbaar op een heel andere mentaliteit dan in Nederland sinds lang de toon aangaf, en in onze spreekwoorden mooi vertolkt wordt. Zachtjes aan, dan breekt het lijntje niet; hardlopers zijn doodlopers; haastige spoed is zelden goed, enz. Het is op zich heel goed dat die mentaliteit onder druk wordt gezet, en wordt omgebogen. Maar wel lijkt het verstandig niet te veel door te schieten in Amerikaanse richting. Ik denk daarbij in het bijzonder aan de slogan ‘Master your future’. Dat klinkt heel stoer. Maar het is wel lichtelijk overspannen en utopisch. Mijn langdurige ervaring is dat de toekomst bijna altijd anders uitpakt dan we hebben gepland, bedoeld en verwacht. Typisch Amerikaans en neoliberaal is daarbij niet minder de pretentie het noodlot en daarmee samenhangende tragische dimensie van het menselijk bestaan dankzij wetenschappelijke en technologische vooruitgang te kunnen uitschakelen. De praktijk leert dat Amerikanen zich met die pretentie danig overtillen. Neem bijvoorbeeld al die interventies die de Amerikanen in het Midden-Oosten sinds het einde van de Koude Oorlog ondernomen hebben. Die geven bepaald geen blijk van Amerikaans meesterschap over de toekomst. Zij zijn veelal op een tragische mislukking uitgelopen. Ik herinner in dit verband nog eens aan de democratische dominotheorie waarmee de Amerikaanse president George W. Bush zijn Irakoorlog in tweede instantie meende te kunnen legitimeren. Hij bedoelde daarmee het domino-effect dat het brengen van vrijheid en democratie in Irak via die oorlog zou hebben op de andere, niet-democratische staten in het Midden-Oosten. Het werd een tragische mislukking. Want de bedoeling van die theorie was natuurlijk niet om daarmee de weg te banen voor de overwinning van het moslimfundamentalisme via vrije verkiezingen, zoals in feite wel gebeurde met Hamas in de Gazastrook. Irak is na de Amerikaanse interventie achtergebleven als een tragisch mislukte staat in de greep van sektarische oorlogen en bomaanslagen; een staat in verval, waar moslimfundamentalisme zich via de Islamitische Staat sterk maakt voor herstel van het kalifaat, en daarbij veel jonge moslims  weet te fascineren.

Master your future: duidt dat niet op een overschatting van de menselijke autonomie, meer nog dan in de filosofie van de levenskunst, zoals dat in dit nummer onder thema 11 in het geding is?

S.W.C.