Over het Ene en andere stof. Gedichten bij het artikel onder thema 20: Dichter bij de wetenschap, een complementaire visie. Deel 2: Dichter bij de natuurkunde.

Civis Mundi Digitaal #26

door Piet Ransijn

Over het Ene en andere stof

 

Gedichten bij het artikel onder thema 20:

Dichter bij de wetenschap, een complementaire visie

deel 2: Dichter bij de natuurkunde

Kwantumfysici over complementariteit van wetenschap, filosofie en religie

Door Piet Ransijn

 

Inhoud

Verwondering

Het gedachteloze

Een socioloog als mytholoog

Godenschemering aan de kanaaldijk

Goden rijzen uit hun graven

Wereldbrand?

Stof en geest

Een geïntegreerde levensstijl

Techniek en emoties

Een komeet die ombuigt naar het Ene

Vloeken in de kerk der rede

De mythe van de grot

In sprookjes geloven

Spel van schaduwen en licht

Analyse van de duisternis

Zeggen, schrijven en zwijgen

Het begrensde kenvermogen

Dat wat niet te vatten is

 

 

Verwondering                                     2014 08 06

 

Scheppend denkend bezig zijn

kenmerkt de menselijke geest

als drijfveer en als queeste

in het menselijk bewustzijn

dat door een drang tot weten

steeds wordt voortgedreven

 

Voorbij begrenzingen te reiken

het onbekende te begrijpen

verwonderde stil te staan

bij het wonder van het bestaan

 

Naar het ongekende neigend

in verwondering te zwijgen

door het wonder aangeraakt

dat het leven zo bijzonder maakt

 

Johannes Vermeer, Meisje met de parel

 

Het gedachteloze             2014 06 19 

 

In het gedachteloze

komen soms met tussenpozen

onophoudelijk gedachtestromen

Golven die daar gaan en komen

 

Wij zijn niet bij machte

te stoppen met gedachten

Zelfs een sterke wil

legt de stroom niet stil

 

Het vraagt om overgave

aan een soort genade

aan de stille krachten

achter de gedachten

 

Vanuit het bewustzijn

van ons eigenlijke zijn

denken zien als weerschijn

van gedachteloos bewustzijn

Mythologische eenheid met het Al

 

Een socioloog als mytholoog*                2014 07 12

 

In mythen is oude wijsheid vervat

meer nog dan in wetenschap*

Als wetenschap mythen verstaat*

en niet ertegenin of aan voorbij gaat

dan wordt ons incomplete weten

meer holistisch en completer

 

Dit vraagt een integraal inzicht

minder op feiten en data gericht

Meer op impliciete zin en samenhangen*

die mensen in hun hart verlangen

sinds de verbinding met het Ene

uit het leven is verdwenen

 

Een mens leeft niet van brood alleen

Voelt zich binnenin met anderen één

Van oorsprong zijn wij diep verbonden

voordat wij als een individu bestonden

Het rationele denken met verstand

werd pas overheersend naderhand*

 

Een oceanisch soort gevoel*

is van menige religie bron en doel

voor het ik geboren werd

en later werd apart gezet

van de rest van het heelal

uit de eenheid met het Al*

 

Gedreven door een diep verlangen

dat in geen woorden is te vangen

dat ons begrip te boven gaat

voorbij het intellect bestaat

 

Diep van binnen voorbij de zinnen

verlangen wij het Ene te beminnen

Waar het bestaan weer één wordt

met de scheppingsgrond of god

 

*Variant van ‘De socioloog als mythejager’, Norbert Elias, Wat is sociologie, hfst 2,

een meer intellectuele benadering van ontmythologisering van fantasieën. Mythen zijn geen fantasieën.

*Zie bijv. Carl Jung, Mircea Eliade en andere godsdienstwetenschappers die dit onderzoeken en integreren met wetenschap. Ook Freud gebruikt voor basisbegrippen mythologische termen als Eros, Thanatos en Oedipus. Het begrip narcistisch komt van de mythe van Narcissus.

‘Logie’ in vele wetenschappen komt van het mythisch-filosofische begrip Logos, zie Heraclites

*Max Weber heeft het over ‘Sinnszusamenhang’ in cultuursociologisch verband en over zingeving door charismatisch, traditioneel en waarde-rationeel en doel-rationeel gedrag. De laatste variant, waartoe ook wetenschap behoort, is instrumenteel, de zingeving hangt af van het gestelde doel, dat niet door doel-rationeel gedrag wordt bepaald, dat de middelen en methoden betreft.

*Zie onder meer fysicus David Bohm, Wholeness and Implicate Order,

Werner Heisenberg, Physics and Beyond, Duitse titel: Der Teil und das Ganze; Fysica in perspectief over o.m. de verenigende visie van Wolfgang Pauli en het wereldbeeld van de fysica.

 

*Freud begint Das Unbehagen in der Kultur met een reactie op een brief (van dichter Romain Rolland) over het ‘oceanische gevoel van onbegrensdheid en eeuwigheid…als de bron van religie’:.. “Oorspronkelijk omvat het ik alles, later scheidt het de buitenwereld van zich af. Ons huidige ik-gevoel is slechts een ingeperkte rest van een meeromvattend, alomvattend gevoel dat overeenkomt met een innige verbondenheid van het ik met de omgeving… de onbegrensdheid en de verbondenheid met het Al… het oceanische gevoel. Kunnen wij het overleven aannemen van het oorspronkelijke [ik-gevoel] naast het latere dat eruit geworden is?...In het zielenleven blijft alles op een of andere wijze behouden… Wij zijn bereid toe te geven dat er bij vele mensen een ‘oceanisch gevoel’ is… Een andere reactie verzekert mij dat men door yogapraktijken en ademhalingswijzen ervaringen kan opwekken”

Freud schrijft in Jenseits des Lustprinzips over het aan het Boeddhisme ontleende Nirvana-principe van transcendentie en tot rust en stilte komen. Het lijkt op opgaan in de eenheid die vooraf gaat aan het onderscheidende afzonderlijke ik. Het lustprincipe daarentegen versterkt stimuli.

Het ik zou uit een voorbewuste eenheid geboren (kunnen) zijn, waar het mogelijk naar terugverlangt. Freud citeert vervolgens Plato, Symposion, en de Indiase Oepanishaden, die zeggen dat de oorspronkelijke mens of het Zelf (Atman) eerst één was en toen werd verdeeld in twee delen: man en vrouw. Hij volgt de hypothese dat deze delen “streven naar hereniging verlangen door sexuele instincten”. Ook naar een soort vereniging of rust in de (anorganische) wereld, vandaar het ‘nirvana principe’.

 

*Volgens Emile Durkheim, “L individualisme et les intellectuels’, in On Morality and Society, R Bellah ed., is individualisme een vrij recent sociaal verschijnsel, zoals andere ‘ismen’. Zie ook zijn begrip collectief bewustzijn en het collectief onbewuste bij Jung.

*Zie Erich Fromm, De gezonde samenleving, hfst 1 de menselijke situatie

 

*Illustratie uit Marja de Vries, De hele olifant in beeld. De titel lijkt gebaseerd op een parabel van de Indiase wijze Ramakrishna, waarbij blinden de slurf, poten, slagtanden, enz. betasten, maar geen idee of beeld hebben van de hele olifant. Dit is een bij toeval gevonden voorbeeld van een recent geschreven oude visie:

“Dit boek is een synthese van enerzijds de gemeenschappelijke inzichten van vele verschillende wijsheidstradities... en anderzijds de recente baanbrekende wetenschappelijke ontdekkingen die met deze eeuwenoude inzichten overeenstemmen. Hierdoor wordt in feite een nieuw wereldbeeld zichtbaar en wordt het mogelijk om te begrijpen wat nodig is om de balans te herstellen, zowel in onszelf als wereldwijd. Omdat wetmatigheden een universeel karakter hebben, zijn ze van toepassing op aspecten van ons individuele en maatschappelijke leven. Ze kunnen gebruikt worden als uitgangspunt bij alle persoonlijke en maatschappelijke vernieuwingen, die tot doel hebben meer in harmonie te zijn met onszelf en met het grotere geheel…

Alles dat bestaat komt voort uit één en dezelfde Eenheid of Bron: een verenigd veld van bewustzijn dat aan alles ten grondslag ligt en de gehele schepping doordringt. Alles en iedereen is met al het andere verbonden. Dit veld wordt ook beschreven als een veld van pure potentialiteit. Omdat alles uit dezelfde Eenheid voortkomt, is alles in essentie ook bewustzijn, liefde en pure potentialiteit. Ook wij mensen zijn in essentie bewustzijn en liefde en ook het veld van pure potentialiteit is onze essentie. Deze is ook het Geheel, want het is alles wat er is. Er bestaat niets buiten deze Eenheid, dus alles wat bestaat, bestaat binnen deze Eenheid. En tegelijk is deze Eenheid onbegrensd, zowel qua tijd (ze is eeuwig) als qua plaats (ze is overal en ze doordringt alles, is in alles), en ze is ook onbegrensd qua kracht (het is onbeperkt). Alles keert uiteindelijk weer terug tot deze Eenheid. Tot slot komt alles niet alleen voort uit deze oorspronkelijk ongedifferentieerde Eenheid, maar de veelheid van vormen en verschijnselen keren uiteindelijk ook weer tot deze ongevormde Eenheid terug.”

 

Godenschemering aan de kanaaldijk*    2014 07 02 Ik woonde aan de kanaaldijk

 

Voor een moderne intellectueel

onderscheid ik mij misschien teveel

van menig atheïst of humanist

bij wie het heilige verdwenen is

 

Terwijl bij mij dat van geen wijken wist*

Maar daardoor voel ik ook een soort gemis

De moderne wereld is mij wezensvreemd

van jongs af aan ’unheimisch’ en ontheemd

 

Een op het land geboren boerenzoon

uit een premoderne samenleving

van voor de godenschemering

voelt de stad soms ongewoon

 

Mijn wereld was nog magisch-religieus geladen

zoals in mythen en sagen in de Oepanishaden

Er was nog een natuurlijk en bezield bestaan

zoals bij een oude Kelt of een Germaan

 

De natuur vereerd als een Godin

die woont in ieder wezen binnenin

Er was nog geloof dat sterren

op ons zijn afgestemd van verre

 

Het leek nog op de prille kindertijd

Waarom raakten wij dit alles kwijt?

Verlangen wij niet naar een oertijd?

Onze wereld lijkt haar wortels kwijt

 

Gevangen in een zielloos consumeren

dat dwingt tot steeds meer produceren

Een onnatuurlijk beschavingspatroon

vindt tegenwoordig iedereen gewoon

 

Waar is de authenticiteit gebleven

in het excessief en onnatuurlijk streven?

In wat ik reeds heb doorgemaakt

is een geloof in iets niet kwijtgeraakt

 

“De natuur vereerd als een godin”* Holda Die gütige Beschützerin, F W Heine:

Wägner, Wilhelm. 1882. Nordisch-germanische Götter und Helden. p117.

 

‘Goden rijzen uit hun graven’*             *Max Weber, Wissenschaft als Beruf, slot

 

Mijn wereld bleef nog puur en primitief

De eenvoud en de eenheid heb ik lief

Alles in een groot bezield verband

voorbij de hoogmoed van het verstand

 

Ben ik eigenlijk geen hybride mens

met een onmogelijke kinderlijke wens?

De gewenste weg lijkt afgesloten

De sleutel is verdwenen of gebroken

 

Is er dan geen smid in het land

die deze sleutel maken kan?

Wie heeft van sleutels nog verstand?

Wie heeft er nog een haalbaar plan?

 

Er zijn nog heiligen en wijzen

die ons de weg naar binnen wijzen

waar licht niet kan verdwijnen

waar goden weer verschijnen

 

De godenschemering heeft zich voltrokken

Goden lijken zich te hebben teruggetrokken*

in een ogenschijnlijk niet bestaan

We leven in een postmoderne waan

 

Waar god en geest niet meer bestaan

Maar kunnen ook daaraan voorbij gaan

en geloven dat de goden herrijzen

luisteren naar heiligen en wijzen

 

Leren oude culturen niet heel veel

aan een postmoderne intellectueel?

Fabeltjes die ons van geloof beroven

hoef ik niet als wetenschap te geloven

 

Het kapitaal is op de troon gezet

de economie heeft nu de toon gezet

Materialisme wordt met vuur beleden

Geld en goederen aanbeden

 

Als zielloos substituut voor God

dat overal verheerlijkt wordt

Geef mij de god maar van weleer

Met lof en dank, met heil en eer

 

*Karl Marx, Das Kapital; Georg Simmel, Philosophie des Geldes, enz.

Maar dan zonder dogmata

Met behoud van paradigmata

van de moderne wetenschap

mits ruim genoeg en niet te krap

 

Niet te bekrompen voor een filosoof

met een minder gangbaar geloof

dan in de wetenschap beleden wordt:

het universum als bezield door god

 

In deze postmoderne maatschappij

zie ik uit naar het kerend cultureel getij

waar goden weer herrijzen uit hun graven*

en ons verblijden met genadegaven

Een verlicht en bezield universum?

 

*Zie mijn eerste serie gedichten Aan de Eeuwige Geliefde, 1975/76

A. Vloemans, Cultuurgeschiedenis van Europa (p 25-27): Bij “de godenschemering, de ondergang van de goden… worden niet alleen de aarde, maar ook de woonplaats der goden in brand gezet. Onder een vlammende hemel verzinkt de aarde langzaam in zee. Maar op dit einde volgt een nieuw begin. Een nieuwe aarde stijgt op uit zee, nieuwe en vredelievende goden regeren over de wereld, waarin geen dood, geen kwaad en geen vernietiging meer zal zijn.

Laten we de utopie van de eeuwige vrede en van het aardse paradijs terzijde, die beide christelijk geïnspireerd kunnen zijn, al beantwoorden zij ook aan een zo menselijke verlangen dat zij van alle tijden mogen heten, dan is dit een wild tafereel dat in de Edda-mythologie van de Germaanse godenwereld wordt getekend… De wereldbeschouwing van de Edda is somber, zij vertolkt de typische zwaarmoedigheid van de krijger, die aldoor leeft in de nabijheid van de dood en als zodanig niet de onbevangen levensvreugde kent van het onbevangen wereldkind. Alles is veroordeeld om te verdwijnen, al wat leeft moet sterven: de dieren, de mensen, zelfs de goden…

Zij schiep voorbeelden van heroïsche menselijkheid met een merkwaardige psychologische verdieping, met een lyrisch elan en tegelijk een onpeilbare weemoedigheid, die kenmerkend zal blijven voor alle kunst die uit het hoge Noorden komt…

De mythologie is voorchristelijk, maar toch, zoals zij in de Edda vervat is, moet zij het product heten van een reeds eniger mate ‘verlichte’ tijd, zoals blijkt uit de vrijheid, die men zich in gedichten ten opzichte van de goden veroorloofd… bij alle eerbied die men, die men hun overigens betoonde.”

De muziekdrama’s van Richard Wagner zijn op deze mythologie en heldendichten geïnspireerd.

 

*Max Weber, Wetenschap als beroep en roeping, slot “Het bestaan van de moderne mens is ontheiligd en ontkleed van zijn mystieke, maar innerlijk levensechte ontvankelijkheid... Vandaag de dag vormen routines van het dagelijks leven een uitdaging voor religie. Vele oude goden rijzen op uit hun graven, zij zijn ontheiligd en nemen de vorm aan van onpersoonlijke krachten.”

 

Rotterdamsch Nieuwblad  feb. 1913

 

Wereldbrand?                                     2014 07 07

 

De aarde lijkt soms een gevangenenkamp

dat afkoerst op een wereldramp

We kunnen nergens anders heen

sinds de hemel uit ons zicht verdween

 

Loopt een crisis uit de hand

dan dreigt een wereldbrand

De hele aarde lijdt en huilt

om een wezen dat zijn nest bevuilt

 

We hebben allen onze taken

om er weer iets van te maken

Het begint met bewustzijn

van waarmee wij bezig zijn

 

Ons laten leiden door inzicht

vanuit ons innerlijke licht

In een omvattend bewustzijn

waarin ‘wij leven bewegen en zijn’*

 

*Handelingen van de apostelen, 17,28

 

 Keizer Nero en de brand van Rome, William Turner (1775-1851)

 Christenen dachten toen dat de apocalyptische wereldbrand nabij was

Democritus en Heraclitus, Griekse filosofen, resp. de materialistische atoomtheorie

 

Stof en geest                            2014 07 08

 

Als ik de geschiedenis naga

dachten filosofen vroeger na

vanuit de diepte van de geest

Maar die tijd lijkt nu geweest

 

Men denkt in een plat vlak

De aarde lijkt weer plat

Er is geen transcendentie

Geen diepere dimensie

 

‘Stof waar honger uit ontstond’*                  

Alsof de geest niet meer bestond                           

Bewustzijn schept gedachten

Stof is hiertoe niet bij machte

 

Massa, materie of stof

bestaat uit massaloze energie

opgebouwd uit fijnere lagen

door golven en velden gedragen

 

Ik ben tot het volgende gekomen:

Moleculen bestaan uit atomen

Het grote bestaat uit het kleine

Het grove bestaat uit het fijne

 

Zichtbare materie is grof

Geest is meer verfijnd dan stof

Deeltjes en materie zijn te zien

Velden indirect misschien

 

‘De ziener van het zien

is voor ons niet te zien’*                               *Oepanishaden

Zonder die ziener

kunnen wij niet zien

 

Zonder bewustzijn

zou alles duister zijn

Wij zouden niets weten

ook niets kunnen meten

 

Zonder individueel bestaan

kan de wereld wel ontstaan

Maar kan er ook iets zijn

zonder creatief bewustzijn

of een vorm daarvan

die iets scheppen kan?

 

*Boektitel van J. Goudsblom, die in materie een evolutionair of creatief beginsel lijkt te onderkennen. Zoals het hylozoïstische materialisme bij de Grieken en ook bij Lamettrie e.a., aldus Popper, The Self and its Brain

 

 

Een geïntegreerde levensstijl                            2014 07 10

 

Sinds men in materie en techniek gelooft

is het leven van een oude luister beroofd

De God en de goden van weleer

zijn er niet of nauwelijks meer

 

Ver van onze moderne tijd vandaan

leiden zij een kwijnend bestaan

De leegte wordt door internet verhuld

Met apps en accessoires opgevuld                     (en met voetbal volgeluld)

 

We kunnen cyberspace betreden

met ongekende mogelijkheden

vanuit de virtuele ruimte van cyberspace

bereikt ons nu een virtuele ‘gift of grace’*                   *charisma

 

Maar wat is nu ons perspectief?

Soms lijken goden van de mensen agressief

Wordt een fundamentalistisch geloof beleden

dan wordt modernisme met geweld bestreden

 

De algemene angst voor terrorisme

is een smet op het modernisme

Ook vervuiling neemt erge vormen aan

Een andere smet op ons aardse bestaan

 

We blijven overmatig consumeren

en navenant vervuilend produceren

Een apocalyptische ondergang

duurt zo niet meer al te lang

 

Alleen een met de natuur

geïntegreerde cultuur

is mogelijk van langere duur

maar vraagt een wijs bestuur

 

Een meer geïntegreerde levensstijl

die het leven geen geweld aandoet

en geld niet ziet als het hoogste goed

biedt mogelijk weer zicht op heil

 

Als wij het consumentisme belijden

is er weinig zicht op betere tijden

Geluk is te vinden van binnen

voorbij de prikkelende zinnen

 

Dit vraagt om ons welbewust

te openen voor innerlijke rust

het bewustzijn te cultiveren

met matigheid en mediteren

 

In een zwaar beladen uiterlijk bestaan

ook de weg naar binnen te gaan

We moeten ergens beginnen

Wijsheid vinden we van binnen

 

Techniek en emoties                           2014 07 11

 

Geavanceerd is de techniek

Maar emoties vaak nog primitief*

Met nationalistische retoriek

is eigen volk ons boven anderen lief

 

Door het gebruik van de techniek

wordt techniek vaak destructief

Techniek kan ook zo worden ingezet

dat zij mensen en de mensheid redt

 

Het hangt af van ons bewustzijn*

en hoe wij met elkaar verbonden zijn*

Staan wij elkaar naar het leven

of kunnen wij in vrede leven?

 

Komen er andere tijden

als wij ons bevrijden

van vijandige emoties

en onnodige commoties?

 

*”Zover als de rede reikt kan techniek worden gestuurd…Technische middelen stellen eisen aan het bewustzijn die voorheen onbekend waren” C F von Weiszäcker, Wege in de Gefahr, p 237, The Politics of Peril, p 258

*Daniël Goleman, Destructieve emoties. Een dialoog met de Dalai Lama, Erich Fromm Anatomy of human Destructiveness; Konrad Lorentz, Agressie bij mens en dier en vele anderen. Nico Frijda, De emoties

Volgens Norbert Elias, Wat ist sociologie, p 28 is ook ons denken over (emotionele) en sociale problemen nog weinig geavanceerd en rijk aan fantasie en Middeleeuws, anders dan in natuurwetenschap en techniek. “Het is de destructieve kracht van mensen, niet de kernbom die wij moeten vrezen, preciezer gezegd…van de menselijke vervlechtingen.” Norbert Elias, p 26. Dat geldt ook voor de collectieve bewustzijn bewustzijnspatronen, P Ransijn en Nico Schulte. Bewustzijn als Bewapening, p 12, p 16

*J. Goudsblom, Stof waar honger uit ontstond. Van biologische naar sociaal culturele ontwikkeling

en Vuur en beschaving. Vuurbeheersing vraagt ook (zelf)beheersing van het innerlijke vuur.

 

 

Norbert Elias, Wat is sociologie? (p 25-27) gaat in op twee kanten van wetenschap en techniek, kansen en bedreigingen, afhankelijk van hoe mensen ermee omgaan: meer welvaart en welzijn maar ook gevaren.

“’Wat hebben zij ons gebracht, al deze wetenschappelijke ontdekkingen?’, vragen zij zich af. ‘Machines, fabrieken, grote steden, atoombommen en andere verschrikkingen’... Terwijl het werkelijk gevaar gelegen is in de wederzijdse bedreiging… die onderling verbonden mensen voor elkaar vormen…

Het geklaag… is een voorwendsel waarmee men zijn eigen medeplichtigheid… tracht te camoufleren en zich tegelijk ontslaat van de moeite om naar een meer realistische verklaring te zoeken… Machines hebben geen eigen wil. Zij vinden zichzelf niet uit, maken niets uit zichzelf en dwingen ons niet in hun dienst. Alle beslissingen die hun aangaan zijn menselijke beslissingen en handelingen. De dwang die wij machines toeschrijven, zijn bij nader inzien steeds bedreigingen en dwang van wederzijds verbonden groepen mensen… daarbij geholpen door machines…

Het is nooit het technische ‘Ding an sich’ maar steeds de toepassing door mensen in maatschappelijke verbanden… de verwoestende kracht van mensen, niet van de atoombom waar mensen bang voor moeten zijn, preciezer gezegd…van de menselijke vervlechtingen. Niet in de vooruitgang van natuurwetenschappen en techniek ligt het gevaar, maar in het feit dat… deze benut worden door mensen onder druk van wederzijds verbindende afhankelijkheden en daarmee samenhangende strijd.”

 

 

 

Een komeet die ombuigt naar het Ene  2014 07 13 

 

Uit het geheel van het Ene

is een komeet verdwenen

zwervend gruis van sterren

ooit gekomen van verre

De confrontatie aangegaan

gebotst op het aardse bestaan

Een afwijkend kosmisch element

dat automatisch weerstand kent

 

Door wrijving langzamerhand

afgeketst en opgebrand

in de aardse stratosfeer

verheft de komeet zich weer

 

Middelpuntzoekende krachten

trekken de centrifugale krachten

door een innerlijke ommekeer

uit de aard-gebonden atmosfeer

 

Op fijnere lagen van de lucht

neemt hij een hogere vlucht

Bevlogen omhoog gestegen

houdt de aarde hem niet tegen

 

Terug naar de bron

waar het leven begon

Ontdekt zichzelf

in het hemelgewelf

 

De diepere dimensie

van transcendentie

Het ene in het vele

Het vele in het ene

 

In steeds grotere gehelen

omgeeft het Ene het vele

en zoekt de ziel naar waarden

boven en voorbij de aarde

 

Waarden die het vele

verbinden in grotere gehelen

Aan het vele zin verlenen

in verbinding met het Ene

in zuiverheid van geest

ooit zijn thuis geweest

 

*Zie Nietzsche: “Trümmer von Sterne: Aus diesem Trümmer baute ich eine Welt,

Puin of gruis van de sterren: uit dit puin of gruis sterren bouwde ik een wereld” en andere gedichten, Dionysos Dithyramben, Reddingius-Salomonson, Een weg tot Nietzsche, p 175, met als motto Oh Himmel Úber mir, Wann trinkst du diesem Tropfen Thau der auf alle Erden Dinge niederfiel… in dich zurück. Zarathustra IV, Mittags

 

Lutherse kerk, Spui, Amsterdam, de aula van de UvA bij een promotie

 

Vloeken in de kerk der rede                           2014 07 22

 

Wij schrijven dikke boeken vol

Veel geschreeuw en weinig wol

Want wat het oog niet ziet

weten wij in wezen niet

 

Of het uiteindelijk de moeite loont

een deel van het geheel te weten

kan niet worden aangetoond*                          *Max Weber, Wissenschaft als Beruf

Waar het om gaat is niet te meten

 

Een breed bereik wordt gewaardeerd

Als het binnen het paradigma blijft

en heiligen van het intellect vereert

dan wordt men bij hen ingelijfd

 

Er zijn geen God en goden meer

Men gelooft in evolutieleer

Materie groeit uit eigen kracht

Er is geen immateriële macht

 

De werkelijkheid is wat men ziet

Wat waarneembaar is, is werkelijk*                  *vgl. Hegel: wat redelijk is, is werkelijk

wat niet waar te nemen is, bestaat niet

Het religieuze is verwerpelijk

 

Volgens de heersende teneur

is de wetenschap superieur

Er is geen ziel en ook geen geest

Dat is een oude fantasie geweest

 

Men denkt empirisch rationeel

zonder zicht op het geheel

Religie is nu achterhaald

en door de feiten ingehaald

 

De kerk een tombe van de dode god*               *Nietzsche: stenen op zijn graf

die niet meer herboren wordt                             die hem beletten te herrijzen

Mensen die dit nog beweren

zal de wetenschap bekeren

 

Geestelijke interesse lijkt verdacht

Vloeken in de kerk der rede*                           *C I Dessaur, De droom der rede

waar men de toetsingsplicht betracht

verstoken van een dieper weten

 

Verschijnselen krijgen onderdak

in het platte materiële vlak

zonder vorm van transcendentie

of een metafysische dimensie

 

De mythe van de grot

 

Wie de schaduwen doorziet

en de grot ontsnapt begrijpt men niet

Vanwege onbegrijpelijk gedaas

wordt hij uitgemaakt voor dwaas

 

Dat schaduwen slechts kunnen zijn

door het licht van het bewustzijn

gaat ons gangbare begrip te boven

als wij primair in materie geloven

 

Waardoor bewustzijn bijverschijnsel wordt               *epifenomeen van materie

in het onderaardse duister van de grot

waar schaduwen de werkelijkheid vormen

volgens duistere en omgekeerde normen

 

Als gevangenen hun ketenen verliezen

voor bevrijding en verlichting kiezen

zien zij verschijnselen in een ander licht

vanuit een meer omvattend zicht

 

Een schaduw is een donkere weerschijn

van een voorwerp in het bewustzijn

van het ‘ware zijn’ dat werkelijk bestaat

maar ons begrip te boven gaat

 

Het zijn dat soms een glimp toont

die alle moeite meer dan loont

om naar het onbereikbare te reiken

en wat niet te zien is te bekijken

 

Met de ogen van de geest

die ooit open zijn geweest

maar niet open zijn gebleven

bij ons (onder)aardse leven

 

Wij buigen weer voor het mysterie

dat zich onthult in de materie

als het stoffelijk gewaad

van wie of wat daarin gehuld gaat*      

 

*Deus absconditus. Zie Nietzsche, Aan de onbekende God, jeugdgedicht                  

Zie ook Alles verandert. Opstellen voor en over J Goudsblom, p 117

 

Adoro te devote*                                In verering toegewijd       *Thomas van Aquino

Latens deïtas                                     aan de verborgen godheid

Que sub his figuris                              die in deze gedaante*       *De Christusfiguur

Vere latitas                                        werkelijk aanwezig is

Tibi se cor meum                                Mijn hele hart

Totum subjicit                                    geeft zich aan u over

Quia te comtemplans                          Als het u aanschouwt

Totum deficit                                      is het vers

Visus tactus gustus                             Tastzin, zich en smaak

In te fallitur                                       falen in u

Et audito solo                                     alleen het horen*             *de innerlijke stem

Tuto creditur                                     biedt ten volle geloof *    

*Horen, Shruti het Sanskriet, openbaring

*Thomas doelt wellicht op christelijk geloof

Deel van een hymne van Thomas van Aquino. Vroeger gezongen bij plechtig lof.

Tegenwoordig lijkt een dergelijk geloven, als uiting van een dieper weten, op vloeken in de kerk der rede waar een ongepaste anomalie en residu lijkt uit een voorbije tijd

 

Oog en blik zijn niet het bewustzijn slechts een deel van het geheel

 

Bewustzijn en identiteit    2014 07 25 

 

Een borende blik

voorbij het ik

leert dat het ik

een constructie is

 

In onze kindertijd

werd door socialisatie

onze individuele identiteit

gevormd door identificatie

 

Werd in ons een deel

onttrokken aan het geheel

van het bewustzijn

dat wij in wezen zijn

 

En dat geen grenzen kent

dat je in essentie bent

in wonderlijke eigenheid

voorbij individualiteit

 

Die al hetgeen bestaat

te boven en te buiten gaat

in zichzelf vervuld

dit alles ook omhult

 

Zoals het licht

dat alles in ons zicht

transparant omgeeft

een eigen bestaan heeft

 

Zo heeft bewustzijn

ook een eigen zijn

buiten alles in het zicht

door zijn bestaan belicht

 

Onze eigenheid

is de identiteit

voorbij ons zicht

het pure licht

 

Het eigen zijn

van het bewustzijn

Geen woorden voor

Alleen een metafoor

 

 

Soms komen sprookjes uit, zaterdagmorgen op het Aekingerzand

Foto J W Tuinenga, National Geographic

 

In sprookjes geloven                           2014 07 27

 

Wie wil nog in sprookjes geloven

of in de zegen van boven?

Worden sprookjes werkelijk

als je er in geloven blijft?

 

Het kale aardse bestaan

voelt vaak eenzaam aan

Dus geloven we in samenzijn

en met elkaar gelukkig zijn

 

In eenvoud en in zuiver leven

het goede voorbeeld geven

vragen om Gods zegen

en daarin meebewegen

 

Of geldt dat voor een kinderziel

die ooit op deze aarde viel

en van zijn onschuld niet beroofd

nog steeds in sprookjes gelooft?

 

 

 

 

Spel van schaduwen en licht*                        2014 07 30

 

In een spel van schaduwen en licht

van rimpeling met glinstering

onttrekt de zon zich aan ons zich

We zien alleen de schittering

in het golvend wateroppervlak

weerkaatsing van een wilgentak

 

Het beeld verandert per moment

Het ‘Ding an sich’ blijft onbekend

Het water zien we stromen

Golven gaan en komen

Spel van schaduwen en licht

De avondzon in het gezicht

 

*Bij mediteren op het IJsselstrand

Bij Plato is de zon het zinnebeeld

van de uiteindelijke werkelijkheid

en in de esoterische wetenschap van het Zelf.

De schaduwen zijn de verschijnselen

 

 

Mistwalker. A light in the darkness. Cirkels rond een licht van binnen

 

Analyse van de duisternis                    2014 08 01

 

Veel studies lijken analyse van de duisternis

Zonder inzicht dat de duisternis gebrek aan licht is

De analyse gaat nergens heen, cirkelt er omheen

gaat van probleem naar probleem naar probleem

 

Problemen in steeds ruimere verbanden verbonden

Zo draait het inzicht in steeds grotere cirkels in de rondte

Uiteindelijk verbonden met het hele wereldsysteem

De hele wereld als een groot gecompliceerd probleem

 

Iedere wetenschap ziet het probleem te krap

vanuit zijn eigen specifieke hoek of vak

als deelbenaderingen die in specifieke kringen

naar het algemeen aanvaarde antwoord dingen

 

Dit vraagt een andere wijze van bestaan

Maar daar lijkt geen beginnen aan

Want waar ligt het begin?

Ligt het begin niet binnenin?

 

Kunnen wij niet beginnen

contact te maken diep van binnen

met de grond van het bestaan?

Want waar komt het op aan?

 

Dolen wij niet in het rond

niet verbonden met de grond

van probleem naar probleem

niet goed wetende waarheen?

 

In steeds grotere verbanden

bezien we het van alle kanten

Behalve van binnenin

Daar ligt het begin

 

Daagt daar niet het inzicht

En begint daar niet het licht?

De ogen zijn naar buiten gericht

Maar van binnen komt het licht*          ‘Zie dus toe dat het licht in je niet verduisterd is’, Lukas 11,35

We zien uitwendig licht

niet zonder innerlijk licht

Het licht van het bewustzijn

waarin wij ‘leven, bewegen en zijn’*      *Handelingen van apostelen 17,28

 

De aarde in spaarzaam licht en duisternis gehuld

 

Het begrensde kenvermogen

                                               2014 06 11 Volkel

Het weten van mensen

stuit op grenzen

van ons kenvermogen:

het bereik van onze ogen

 

Wat wij met de oren

nog kunnen horen

Wat wij met de zinnen

niet zien van binnen

 

Toch reiken wij

en zoeken wij

met ons bewustzijn

naar het eindeloze zijn

 

 

 

Johannes Vermeer, Schrijvende vrouw

 

Zeggen, schrijven en zwijgen       2014 07 31

Oneindig veel

en eigenlijk niets

heb ik te zeggen

 

Wat ik heb te zeggen

en te schrijven

is niet uit te leggen

 

Kan ik dan niet beter zwijgen

dan woorden op te schrijven

die toch niet kunnen zeggen

wat niet is uit te leggen?

 

         **********

 

Wat niet is uit te leggen

probeer ik toch te zeggen

door het op te schrijven

opdat iets mij bij zal blijven

 

Kijkend naar het geschrevene

geschreven als gedrevene

vraag ik mij af: waarvoor?

Voor wie geef ik dit door?