Brussel en de Vlaamse Rand: een Siamese tweeling

Civis Mundi Digitaal #36

In Ons Erfdeel 1/2016 belicht Godfried van de Perre de Siamese tweelingband tussen Brussel en de Vlaamse Rand. Als een eiland in Vlaanderen ligt Brussel, de tweetalige hoofdstad van België en van Vlaanderen. De gordel van Vlaamse gemeenten die rond de hoofdstad ligt gedrapeerd, noemt men de Vlaamse Rand. Die rand wordt Vlaams genoemd, omdat hij integraal in Vlaanderen ligt, en de officiële taal er het Nederlands is. Hij omvat 19 gemeenten, die samen ongeveer 400.000 inwoners tellen.

Wat we vandaag de Vlaamse Rand rond Brussel met zijn ‘groene gordel’ noemen, is er niet vanzelf gekomen. Als gevolg van oprukkende verstedelijking en suburbanisatie in de jaren ’50 van de vorige eeuw groeide de behoefte aan een planmatige ruimtelijke ordening. Men kon niet blijven doorgaan met chaotische lintverbouwing, wilde verkavelingsdrang en ongeordende wegenaanleg. Brussel kende met de organisatie van de Wereldtentoonstelling in 1948 een agressieve stedelijke expansie. Dankzij een groenegordel strategie is Brussel grotendeels gespaard gebleven van troosteloze banlieues, of suburbs, zoals in Parijs of Londen. Het is merkwaardig dat in Brussel het centrum arm is, en de rand rijker en welvarender, terwijl dat in de meeste Europese grote steden omgekeerd is.

Uit de mooie profielschets in dit nummer blijkt hoe bepalend de Vlaamse Rand is voor de toekomst van Brussel, en omgekeerd. De volgende vier krachtlijnen kunnen hierbij als leidraad dienen. In de eerste plaats de organische vervlechting die Brussel en de Vlaamse Rand tot een strategisch kerngebied van Vlaanderen en België maakt. Vervolgens de uitdaging waar de Siamese tweeling Brussel en de Vlaamse Rand voor staat, en die ertoe noopt af te stappen van gemakkelijke slogans en taboes. Er is, aldus deze Vlaamse expert, een organische vervlechting van Brussel en de Vlaamse Rand gaande, met een nieuwe generatie pragmatische Brusselaars, die geen besef meer heeft van de historisch gegroeide communautaire conflicten. Het in sommige milieus nog levende klassieke vijandbeeld tegenover Brussel, zo meent de schrijver, is achterhaald. Taalrespect moet de basis zijn van het samenlevingsmodel tussen Brussel en de Vlaamse Rand. En ten slotte: de laatste jaren is de voortschrijdende metropolisatie van Brussel en de Vlaamse Rand een onafwendbare evolutie. Of men het nu wil of niet, geen muur, taalwet of politiek pact zal de vervlechting van Brussel met zijn randgebied tegenhouden. De grootstedelijke werkelijkheid dwingt de beleidsmakers en planologen, zowel in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest als in de Vlaamse Rand, tot een degelijke strategie voor de uitbouw van een leefbare hoofdstad en Randstedelijk gebied.

Als zetel van de Europese Commissie, talrijke internationale instellingen en multinationals heeft het metropolitane Brussel belangrijke troeven in handen voor de ontwikkeling van een echte kenniseconomie met veel jobs voor hooggeschoolden en meerdere nichesectoren, zolen financiële diensten, informatie- en communicatietechnologie, gezondheidszorg, transport en logistiek, chemie en farmaceutica. Het multiculturele Brussel heeft het potentieel van een smart city met een uniek cultureel aanbod, gastronomie, interculturele en medianetwerken, trendy winkels, culturele en creatieve industrie, groene stadsparken en wandelstraten, enz.