De late waarschuwing van de Tambora

Civis Mundi Digitaal #40

door Jan de Boer

In april  1815 was er een geweldige uitbarsting van de vulkaan Tambora op het Indonesische eiland Sumbawa. Het daarbij behorende klimatologische drama bleef lang verborgen. De telegraaf was nog niet uitgevonden en Europa was in de ban van de  bloedige Napoleontische oorlogen. Alleen in de Verenigde Staten werd het jaar 1816 beschreven als het jaar zonder zomer met hevige vorst perioden  met  een daardoor geweldige agrarische crisis en een eerste run naar het Westen.

Nu twee eeuwen later heeft voor zover en zo veel mogelijk de Engelse historicus Gillen d’Arcy Wood de mondiale catastrofale gevolgen van deze vulkaanuitbarsting , waarvan we in Europa  geen weet  hadden, gereconstrueerd. Inderdaad moeilijk te veronderstellen dat bij de rijke Engelsen hun onvoorstelbaar slechte zomer aan het meer van Genève veroorzaakt werd door een vulkaanuitbarsting aan de andere kant van de wereld die zijn zwavelhoudende deeltjes tot 40 km hoogte in de atmosfeer had uitgestoten.

Zij wisten ook niet dat de daardoor mislukte oogsten rond de Indische Oceaan al meer dan honderdduizend doden tot gevolg hadden. Die rijke jonge Engelsen waaronder Lord Byron, Percy en  Mary Shelley verveelden zich in hun Zwitsers chalet bij dit beestachtig slechte weer en doodden de tijd met het uitdenken van en schrijven over monsters. Lord Byron schreef een verhaal over een moderne vampier, Mary Shelley schreef er haar boek over het monster van Frankenstein en Percy schreef er onvergetelijke gedichten over de  armoede die Europa in de jaren 1816 tot 1818 trof...

Gillen d’Arcy Wood heeft alles uit de kast gehaald om de gevolgen van de vulkaanuitbarsting duidelijk te krijgen: heel vroege meteorogische gegevens, observaties van artsen, reisverslagen, werken van dichters en schilders als Caspar Friedrich, Constable, Turner, simulaties van recente vulkaanuitbarstingen, etc. Het resultaat is een apocalyptisch schilderij.

In Duitstand, Zwitserland , Frankrijk, Engeland heerste er een ‘klimaat van het einde der wereld‘ met verwoestende stormen en perioden van felle koude. Drie rampjaren , Europa kende zijn laatste grote hongerperiode. De  oogsten waren niet meer dan een kwart van de gebruikelijke opbrengsten. Het sterftecijfer in Zwitserland steeg  in de jaren 1815-1817 met vijftig procent, in Duitsland waren de wegen overvol met vluchtelingen, Engeland werd getroffen door een veelvoud van volksopstanden , Ierland, getroffen door honger en tyfus (145.000 doden) kende een eerste emigratiegolf  naar de Verenigde Staten.

In Azië kende het jaar 1816 geen moesson, daarna in 1817 volgden er gigantische regens die de eerste cholera-epidemie in India veroorzaakten. In China was er in de jaren 1815-1818 een hongersnood die honderdduizenden Chinezen met name in Yunnan het leven kostte en daar het begin was van de opiumproductie, enzovoort, enzovoort.

De vulkaanuitbarsting van de Tambora was en is een ernstige waarschuwing voor de huidige  menselijke hoogmoed net als Frankenstein  van Mary Shelley. Als een vulkaanuitbarsting in het begin van de jaren 1800 een klimaatverandering gedurende drie jaar met zulke desastreuze gevolgen bewerkstelligde, dan is het vrijwel onmogelijk je de catastrofes voor te stellen die de niet meer tegen te houden klimaatverandering die nu aan de gang is, onherroepelijk tot gevolg zal  hebben. De koude rillingen lopen over mijn rug!

 

Gillen d’Arcy Wood, Tambora, The Eruption That Changed the World