Wat heet Vooruitgang?

Civis Mundi Digitaal #40

door Jan de Boer

De in de 18e eeuw geboren filosofie van de Vooruitgang heeft politiek gezien drie gezichten: de economische vooruitgang die een toename van de produktie bewerkstelligt, de sociale vooruitgang die de materiêle levensvoorwaarden verbetert, en de culturele en morele vooruitgang die rechtvaardigheid tussen de mensen en eenheid van de mensheid voortbrengt. Deze filosofie suggereert een historisch beeld van een vrijwel automatische Vooruitgang: de technische en economische vooruitgang legt de basis voor een sociale vooruitgang die op zijn beurt de basis legt voor een ongekende ontplooiing van de gehele mensheid. De optimistische negentiende eeuw  is tot en met Karl Marx doordrenkt van dit nieuwe evangelie gebaseerd op het rationalisme van de Vooruitgang en de christelijke eschatologie. Opvoeding, onderwijs en wetenschappelijk onderzoek waarborgen dit vooruitgangsproces, was de gedachte.

 

Hoe komt het dat dit nieuwe evangelie waarin onze voorouders  heilig geloofden, nu steeds minder weerklank vindt? Daar zijn twee hoofdredenen voor. De eerste heet Auschwitz, de absolute verschrikking van de holocaust,  voortgebracht door één van de meest ontwikkelde landen,  Duitsland, die ons niet meer doet geloven dat economische vooruitgang automatisch morele vooruitgang brengt.

Dan blijft over het gegeven dat deze economische vooruitgang tot voor enige tientallen jaren wel sociale vooruitgang bracht. Waarom nu niet meer? Omdat - en dat is een tweede hoofdreden - het gemondialiseerde kapitalisme, bevrijd van het communistische spook  en van een haperende en verdeelde vakbeweging, zich niet meer genoodzaakt ziet om nog een sociaal compromis na te streven. De tragiek is dat het socialisme hier tot op het bot verdeeld en dus onmachtig is: een rechtervleugel die absolute prioriteit blijft geven aan een traditionele economische groei en vooruitgang , en een linkervleugel die absolute prioriteit geeft aan verdere sociale vooruitgang hoe kwetsbaar en irrëeel deze ook in onze tijd is.

 

Is het een vooruitgang om in het hedendaagse kader van een gemondialiseerd kapitalisme steeds meer werk te privatiseren , de arbeidswetgeving steeds verder te dereguleren, steeds meer precaire baantjes te creëeen? Zijn voedselbanken en  toenemende armoede een teken van vooruitgang? Is de opwarming van de aarde met zijn desastreuse klimaatveranderingen met in de nabije toekomst daardoor verwoestende oorlogen, hongersnoden en  honderden miljoenen vluchtelingen, een teken van algemene vooruitgang? Nee toch!!!

Het wordt - met dank aan de mij altijd inspirerende historicus en schrijver Jacques Julliard - de hoogste tijd dat een eigentijdse sociaal-democratie, die een adequaat antwoord geeft op de huidige problemen,  opstaat en haar stem verheft!!!