Bolsonaro, de Trump van de Tropen

Civis Mundi Digitaal #84

door Jan de Boer

Bolsonaro is nu ruim honderd dagen president van Brazilië en de Brazilianen hebben al begrepen dat hij niet de gehoopte « redder des vaderlands « is. Jaïr Bolsonaro zakt diep weg in de peilingen. Met slechts 32 procent gunstige beoordelingen heeft hij de slechtste score van een president in het begin van zijn mandaat, slechter dan zijn gezworen vijanden van links, Lula en Dilma Roussef, maar ook die van Fernando Collor die in 1990 na twee jaar president te zijn geweest, werd afgezet.

Na een loopbaan van dertig jaar parlementslid waarin hij vooral grossierde in obscene opmerkingen en provocaties, lijkt Bolsanoro geen besef te hebben van zijn verantwoordelijkheden als president. Mijn goede Braziliaanse vriend en schrijver François: « Brazilië is de risee van de hele wereld geworden, het land lijkt geregeerd te worden door een viezerik van 12 jaar met als geliefd onderwerp de seksualiteit van de ander «. Bolsonaro gedraagt zich zoals hij campagne voerde. Hij hekelt alles wat politiek links is, maakt jacht op het « culturele marxisme » dat zich meester zou hebben gemaakt van het land en bekritiseert de « pseudo- geslachtstheorie » die « de onschuld van kinderen « in gevaar brengt. Recentelijk heeft hij bekend gemaakt dat hij daarom alle subsidies voor sociale wetenschappen aan de universiteit intrekt. Hij richt zich tot zijn meest radicale kiezers en vergeet de rest van het land dat geconfronteerd blijft met kolossale problemen.

Bolsonaro heeft vijf kinderen. Hij steunt meer dan ooit op zijn oudste drie zonen: Carlos, Eduardo en Flavio, alle drie doorgewinterde politici en met hun vader koesteren ze een immense haat tegen alles wat links is en ze houden van vuurwapens. Eduardo is altijd in de onmiddellijke nabijheid van zijn vader die hij in plaats van de minister van buitenlandse zaken vergezelde tijdens het officiële bezoek aan Washington op 19 maart jongstleden. Zijn alom aanwezigheid heeft hem de bijnaam van « Ivanka » opgeleverd: een vergelijking met de dochter van Trump die altijd in het Witte Huis te vinden is zonder dat iemand weet wat haar werkelijke functie is. De zonen van Bolsonaro zijn overal, hebben net als hun vader de pest aan de traditionele pers en monopoliseren de sociale media, bombarderen deze met korte zinnetjes, video’s en foto’s die hun gevoelens, hun leven, hun passies, hun woede en zelfs hun liefdes beschrijven. Het is een politieke ‘reality show’. Bolsonaro, de tropische Trump, beschermt zijn jongens als een wolf zijn jongen, bagatelliseert hun vergissingen, relativeert hun dwaasheden, en zwicht voor hun grillen. Carlos eiste in februari het aftreden van de algemeen secretaris van het presidentiele kabinet, Gustavo Bebianno, beschuldigde hem ten onrechte op twitter van leugens. Jair gaf hem zijn zin. Eduardo bejubelde Olavo de Carvalho, een vroegere astroloog die « filosoof » werd van extreem-rechts in de ban van marxistische complotten. Het werd zijn « goeroe » die besliste over de benoeming van belangrijke ministers als die van onderwijs en buitenlandse zaken. Mijn vriend François: « De zonen van Jair Bolsonaro zijn niet opgevoed om te gehoorzamen, maar om te commanderen. Zij hebben geen respect voor anderen en zijn niet te controleren. Zij doen en zeggen wat hun vader zou willen doen en zeggen. » Een deel van de Braziliaanse bevolking is gechoqueerd, maar een ander deel juicht hem toe, ziet in hem een authentieke persoon die zich gedraagt zoals elke vader zich zou gedragen. Voor zijn fervente aanhangers is hij zo menselijk geworden en dus ook te pardonneren.

Maar het zakenmilieu dat rekende op een snel hernemen van de economie, is zwaar teleurgesteld. Er is nauwelijks sprake van enige economische groei, het werkloosheidspercentage blijft hoog, de staatsschuld groeit. De incompetentie van Bolsonaro op dit terrein doet het Braziliaanse zakenmilieu afstand nemen. Op het gebied van het onderwijs, van het milieu of de strijd tegen de corruptie zijn ook alleen maar fiasco’s te melden. Jair Bolsonaro geeft het gevoel dat hij geen flauw besef heeft van hoe hij met zijn rampzalige ideeën daadwerkelijk het land moet besturen. François: « De president heeft dat zelf ook toegegeven. Hij zei op 5 april jongstleden dat men hem zijn vergissingen maar niet kwalijk moet nemen: ik ben niet geboren om president te zijn, ik ben geboren om militair te zijn. Wanneer men weet dat hij op 33-jarige leeftijd veroordeeld werd door een militaire rechtbank voor ondisciplinair gedrag, is zijn ‘mea culpa’ weinig geruststellend. De Brazilianen verwachten positieve resultaten, maar ik ben bang dat ze die nooit te zien krijgen »