Bolsonaro en het coronavirus

Civis Mundi Digitaal #95

door Jan de Boer

Hij kon het niet weerstaan: op zondag 15 maart daalde de Braziliaanse president Jaïr Bolsonaro van de trap van het presidentieel paleis af om zijn aanhangers op het « plein van de drie-machten » in Brasilia om zijn aanhangers te begroeten, die net als in andere steden bij elkaar kwamen om hem en zijn politiek te steunen. Met een glimlach op zijn lippen, zonder masker, schudde hij handen, nam hij « selfies » en zwaaide hij met een Braziliaanse vlag onder gejuich van zijn supporters. Hij had volgens mijn goede Braziliaanse vriend François lijfelijk contact met ten minste 300 personen.

Verscheidene personen van zijn regering zijn positief gediagnosticeerd op het coronavirus, waaronder 13 leden van de delegatie die hem vorige week vergezelde naar de Verenigde Staten. Zelf is hij afgelopen vrijdag negatief getest, en zou hij dus nog in een preventief isolement moeten leven, maar Bolsonaro verklaarde « niet als een gevangene in zijn paleis te willen leven ». Voor hem is de pandemie « een kleine crisis » of een « hysterie » uit de koker van de « verbeelding van de media ».

De president voegt nietsdoen toe aan zijn woorden: Brazilië heeft op dit moment geen enkele belangrijke maatregel tegen het virus genomen. De grenzen zijn niet gesloten en geen enkel nationaal « confinement » (totale isolering) is voorzien. Het afgelopen maandag onthulde plan van de regering voorziet in het injecteren van zeker 26 miljard euro in de economische sector om de dalende economische groei te steunen. Maar voor de minister van economie, Paulo Guedes, is er geen sprake van om het land in quarantaine te plaatsen: Als iedereen thuisblijft, stort de economie ineen ».

Bij de meest fervente Bolsonaro-supporters gelooft men niet in de ernst van de epidemie, laat staan in het bestaan van een pandemie, die gekwalificeerd wordt als een « leugen » of als een « comunavirus » (communistisch virus). Wat dat betreft worden ze gesteund door verscheidene evangelistische leiders zoals Edir Macedo, de machtige stichter van de Universele kerk van het koninkrijk Gods. Hij beschreef de ziekte als ongevaarlijk en schreef de oorsprong toe aan een vreemd verbond tussen « Satan » en de grote media.

Brazilië is overrompeld door het virus en is zeker niet klaar om het het hoofd te bieden. Driekwart van de bevolking heeft geen aanvullende verzekering en moet het doen met een kwalitatief en kwantitatief totaal ontoereikend systeem van publieke gezondheidszorg. Volgens de echtgenote van mijn vriend François, die in die publieke gezondheidszorg werkt, zijn er in heel Brazilië slechts 20.000 bedden voor intensieve zorg, waarvan nu 95 procent bezet is, en slechts 5800 apparaten voor beademing van patiënten, met enorme verschillen per regio. In de arme staat Amapa in het Amazonegebied zijn er niet meer dan 11 beademingsapparaten voor 850.000 inwoners. Om het nietsdoen van de Braziliaanse regering te bestrijden, trekken lokale bestuurders aan de bel: het uitroepen van de noodtoestand in diverse staten, crisiscentra, verbod op bijeenkomsten, sluiting van scholen…

Maar is dit voldoende? « Geen enkel systeem van gezondheidszorg voldoet tegen een crisis van deze omvang » zegt Walter Cintra Ferreira Junior, specialist publieke gezondheidszorg van de Stichting Getulio-Vargas (FGV). Hij geeft de sterke en zwakke punten van zijn land tegen COVID-19 aan: « In tegenstelling tot Europa strijdt de Braziliaanse gezondheidszorg bijvoorbeeld regelmatig tegen epidemieën zoals knokkelkoorts, chikungunya, zika… Zij hebben zo een zekere ervaring ». Maar hij laat ook weten dat « het Braziliaanse gezondheidssysteem over totaal onvoldoende middelen beschikt, zelfs voor normale tijden ». Hij staat sceptisch tegenover « confinement »-maatregelen. In bepaalde arme of gevaarlijke stadswijken « zal dat erg moeilijk zijn om deze in te voeren. Zelfs de politie slaagt er niet in om daar te komen, laat staan het heen en weer gaan van mensen daar te controleren »

Brazilië zal derhalve zwaar getroffen worden door het coronavirus. Het is wat dat betreft niet het enige Zuid-Amerikaanse land. Ook in het zeer dicht bevolkte Mexico-Stad is tot dusverre geen enkele maatregel tegen COVID-19 getroffen…