Frankrijk: de parlementsverkiezingen, Macron en Marine Le Pen

Civis Mundi Digitaal #106

door Jan de Boer

Al eerder heb ik gezegd dat de Republiek Frankrijk in feite een monarchie is waarin de presidenten zich gedragen alsof zij Lodewijk de Veertiende zijn. Zij voelen zich boven de wet en iedereen verheven, en doen er alles aan om aan de macht te blijven, waarbij ze het ook met de waarheid niet altijd even nauw nemen. Dat is ook het geval met Macron, die het verschil tussen woorden en daden tot een ware kunst heeft verheven en om aan de macht te blijven. Met de presidentsverkiezingen van 2022 in het verschiet voert hij een rampzalige verdeel- en heerspolitiek, het tegen elkaar uitspelen van politieke partijen en stromingen in de samenleving; en dat in een zeer verwarrende tijd waarin een president een bindende figuur moet zijn, een president van alle Fransen. Ik ben niet de enige die zegt dat Macron na zijn eerste mandaat een tot op het bot verdeeld en verward Frankrijk nalaat. Wordt hij in 2022 herkozen? Hij heeft natuurlijk een vaste en niet te onderschatten aanhang, maar niets is zeker. Hij gokt erop dat de presidentsverkiezingen een herhaling worden van de vorige verkiezingen, waarin hij in de eerste ronde bij lange na niet de meerderheid haalde en het in de tweede ronde opnam tegen Marine le Pen van het toenmalige extreem-rechtse Front National (nu het Rassemblement National - RN). En omdat niemand Marine le Pen als President van Frankrijk wilde, kreeg hij de steun van alle andere politieke formaties en werd zo president.

Heeft Marine le Pen nu een betere kans? Ik denk vooralsnog van niet. Marine Le Pen heeft natuurlijk een solide electorale basis, maar die heeft zij ook in 2020 niet weten uit te breiden. Dat is deels te wijten aan de bevriezing van het politieke debat door de gezondheidscrisis, maar ook aan een zeker onvermogen van de Rassemblement National (RN) om een geloofwaardig geheel van voorstellen te formuleren om zo nieuwe sociale lagen in de samenleving te veroveren die onmisbaar zijn voor een overwinning in de presidentsverkiezing in 2022. Het jaar 2020 was geen succes voor de RN en de zeldzame initiatieven hadden geen enkel vervolg: een witboek over de nationale veiligheid in februari, een ander over de politie in juni, een zwartboek over het coronavirus in juli… De ambitieuze op 9 oktober 2020 gelanceerde campagne in heel Europa tegen het Europese beleid inzake immigratie en asielzoekers zakte volledig ineen en niemand heeft nog wat gehoord over de petitie die een miljoen ondertekenaars zou hebben…

Maar de strategie van de « dédiabolisation » van de RN heeft wel vrucht gedragen: Marine le Pen en een paar kaderleden werden en worden regelmatig door de audiovisuele media uitgenodigd om op de actualiteit te reageren. Zij drukken zich vaak zeer gematigd uit, nemen afstand van complottheorieën, etc. Maar deze normalisatie heeft ook een nadeel: de RN maakt zeker deel uit van het politieke landschap, maar is zo bijna een partij als alle andere politieke partijen geworden. Marine Le Pen surft op de golven van woede, van stemmingen, van onvoldoende actie of tegenstrijdigheden van de regering. Zij is sterk afhankelijk van de actualiteit en zij blijft nu in zekere zin passief. De terroristische aanvallen waren een zegen voor de RN, en ook de kwesties rond immigratie en radicaal islamisme speelden in haar voordeel, maar de coronacrisis domineerde en domineert ondanks haar inspanningen volledig het publieke debat. De voortdurende gezondheidscrisis bood en biedt de oppositie een boulevard om kritiek op de regering te leveren, maar diverse onderzoeken hebben uitgewezen dat de Fransen hun twijfels hebben of de andere politieke partijen het er beter vanaf gebracht zouden hebben.

Het thema nationale veiligheid draagt ook minder bij aan een succes van de RN buiten haar eigen electorale aanhang, omdat dit breed gedeeld wordt met de partij « Les Républicains » (LR) en ook de regering hier een steeds grote rol speelt. Marine Le Pen kan zich feliciteren met het feit dat haar ideeën steeds meer ingang vinden, maar zij heeft zo niet meer het monopolie inzake het veiligheidsthema. Bovendien zijn de grootste zorgen van de Fransen nu de gevolgen van de gezondheidscrisis, de economische en sociale onderwerpen.

Volgens de opiniepeilingen blijft Marine Le Pen sinds twee jaar hangen op 30% gunstige opinies. Wil zij zeker zijn van haar aanwezigheid in een tweede ronde van de presidentsverkiezingen in 2022, dan moet zij haar positie verstevigen, met name bij de middenklasse, te denken aan de kleine ondernemingen. Zij is zich daarvan wel bewust, heeft zich omgeven met een twintigtal discrete experts, « de Horaces ». Maar tot dusverre is zij er niet in geslaagd een ideologisch geloofwaardig geheel aan politieke ideeën en maatregelen te presenteren, wat absoluut noodzakelijk is om haar electorale basis bij de middenklasse uit te breiden. Marine Le Pen heeft dit jaar ook en vooral de RN op slot gezet om haar leiderschap te consolideren. Ze ergert zich met name aan haar extreem-rechtse, zeer katholieke en economisch liberale nichtje Marion Maréchal, die haar regelmatig aanvalt.

Maar nu de gezondheidscrisis aanhoudt en de ontevredenheid van de Franse bevolking toeneemt, kan het zomaar zijn dat Marine Le Pen besluit toch weer en dan heel wat minder passief te surfen op de golven van woede, van stemmingen en onvoldoende actie en tegenstrijdigheden van de regering. En als de groeiende ongelijkheid en armoede niet snel aangepakt worden, dan komt er alle ruimte voor extremistisch populisme. Vergeet niet dat Marine Le Pen een rechts-extremistische wolvin in schaapskleren is, wat ook duidelijk mag worden uit haar steun tot het uiterste aan Donald Trump.

Macron is met de ontwikkelingen binnen de RN tot nu toe zeer tevreden en ziet zo zijn overwinning in de tweede ronde bij de komende verkiezingen gegarandeerd. Ik ben daar nog niet zo zeker van. Veel leden van andere politieke partijen, die bij de vorige verkiezingen door hun leiders werden aangespoord om op Macron te stemmen, zouden zich bij deze verkiezingen wel eens van stemming kunnen onthouden. Veel zal ook afhangen van de opkomst (en van wie) bij deze verkiezingen. Ondertussen zijn er pogingen om de gebruikelijke verdeeldheid van links – afgezien van de uiterst linkse Mélanchon en zijn partij « La France Insoumise » – te boven te komen en bij deze verkiezingen met één linkse presidentskandidaat te komen, al of niet samen met « les verts ». Als dat lukt en deze kandidaat in de eerste ronde Marine Le Pen verslaat en het zo in de tweede ronde tegen Macron moet opnemen, is er mijns inziens een grote kans dat Macron, die veel stemmen van andere partijen naar deze kandidaat zal zien gaan, geen tweede mandaat krijgt. Veel zal afhangen van de ontwikkelingen bij de linkse partijen. Het is theoretisch zelfs mogelijk dat de tweede ronde gaat tussen Marine le Pen en de enige kandidaat van verenigd Links / Les Verts als Macron verder terrein verliest. Veel zal afhangen van het verloop van de pandemie en de bestrijding van de sociale en economische crisis.

Een presidentskandidaat van de rechtse partij « Les Republikeins », deels leeggezogen door Macron, zie ik niet als een echte concurrent voor de tweede ronde van de presidentsverkiezingen.

 

Geschreven op 12 januari 2021