De Benelux verdient nog wel degelijk een toekomst

Civis Mundi Digitaal #21

door Paul van Velthoven

De Benelux verdient nog wel degelijk een toekomst

Paul van Velthoven*

Meerwaarde Benelux

Een veertigtal  Nederlanders en Belgen, diplomaten, ambtenaren, oud-politici en mensen die de Benelux-gedachte een goed hart toedragen, waren op voorstel van het  Comité Nieuwe Benelux op een vrijdag in september naar Brussel afgereisd. Directe aanleiding: de moties van de Nederlandse Tweede Kamer om het secretariaat van de Benelux drastisch te kortwieken en het Beneluxparlement af te schaffen. De Kamerleden (van VVD, SP en PVV) baseerden zich op een rapport dat het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken eerder dit jaar had laten verschijnen naar de werking van de vernieuwde Benelux, (die in 2008 met een nieuw elan en programma ten doop was gehouden, na het aflopen van de eerste verdragstermijn). Voor velen kwam die evaluatie te vroeg, - de parlementen van de Belgische deelstaten bijvoorbeeld hebben het nieuwe verdrag nog maar een jaar geleden bekrachtigd, maar de kritiek was er niet minder om. Er wordt, aldus het rapport, te veel gepraat en vergaderd, maar resultaten ziet de buitenwacht niet of veel te weinig. Zaken tussen de drie landen kunnen ook ad hoc worden afgehandeld, aldus VVD en SP. Afschaffen dat Benelux-parlement dan maar. Professor Jan Rood van Clingendael heeft in de Internationale Spectator omstandig betoogd dat de Nederlandse Kamerleden die zo hard de staf breken over de Benelux zelf boter op hun hoofd hebben. Het secretariaat-generaal in Brussel kan van alles bedenken, initiëren en buffelen om zaken voor elkaar te krijgen, als de politici niet willen luisteren maar slechts bekritiseren waar ze initiatieven kunnen nemen, is er inderdaad van vooruitgang geen sprake. Als ooit het bewijs werd geleverd dat de blik van Nederlandse Kamerleden naar binnen is gekeerd in plaats van wat elders gebeurt, dan wel nu. Los van het feit dat het een zeer slecht signaal naar buiten toe zou zijn om een samenwerkingsverband op te heffen dat een historische rol in het verleden heeft vervuld, zijn er ook nu genoeg zaken die de meerwaarde van de Benelux ten opzichte van de Europese Unie kunnen bewijzen.

Betere politieke sturing noodzakelijk

Op de eerste plaats is dat de coördinatie van tal van aangelegenheden in Benelux-verband. Ondernemers maar ook consumenten zouden er een groot voordeel van hebben wanneer er nu eens werkelijk een gemeenschappelijke binnenmarkt zou ontstaan. De EU voorziet daar nu niet in. Nederlands ambassadeur Henne Schuwer wees op de problemen die een Nederlandse ondernemer als Albert Heijn heeft om goederen naar zijn winkels in België te transporteren. De bureaucratie die daar om heen hangt is enorm. Deze ondoelmatige belemmeringen werken veel extra kosten in de hand, waar niet op de laatste plaats consumenten de dupe van zijn. Regionale, grensoverschrijdende samenwerking op tal van terreinen zou eveneens de voor de burger in de drie landen veel praktisch voordeel opleveren. Aan initiatieven van het secretariaat-generaal ontbreekt het niet, maar de implementatie is afhankelijk van politici die niet thuis geven.

Dat de samenwerking tussen de drie landen geen hartstochtelijke gevoelens opwekt, zullen we maar voor lief moeten nemen, zo werd door verschillende aanwezigen betoogd. Diepe historische verbondenheid van onze drie landen die elders een prikkel vormt voor een dergelijke samenwerking is slechts bij een kleine elite aanwezig. We zullen het daarom van praktische resultaten (voor de burger) moeten hebben, zo was de teneur van veel reacties. Daarvoor is een veel betere politieke sturing noodzakelijk. Het huidige jaarlijkse overleg tussen de ministers van Buitenlandse Zaken heeft vrijwel nooit wat om het lijf. Hopelijk brengt minister Timmermans die het belang van de Benelux-samenwerking heeft verdedigd, daar verandering in. Naast het voordeel van een vruchtbare onderlinge samenwerking heeft de Benelux ook een missie in Europees verband, zo werd betoogd. Ook dan komt het weer op visie aan. De Benelux kan het voortouw nemen op terreinen die voor de EU tot nu toe onhaalbaar zijn gebleken. Daarnaast kan de Benelux een buitengewoon nuttige partner voor Duitsland nu de as tussen Berlijn en Parijs hapert, zo werd betoogd.

Het meest urgente probleem is ongetwijfeld het belabberde imago van de Benelux zelf. Een gerichte, effectieve publiciteit om het belang van gezamenlijke samenwerking in Benelux-verband naar politici, ambtenarij en last but not least burgers uit te dragen, zal de eerste prioriteit moeten zijn.

*Paul van Velthoven is journalist en publicist.