Filip I, koning met een missie

Civis Mundi Digitaal #22

door Paul van Velthoven

Bespreking van: Thierry Debels, Filip I. Zoon van Boudewijn. Uitgave Pelckmans / Walburg Pers. Prijs 19,50 euro.

Filip I, koning met een missie

Paul van Velthoven

Bespreking van: Thierry Debels, Filip I. Zoon van Boudewijn. Uitgave Pelckmans / Walburg Pers. Prijs 19,50 euro.

 

Het ontbloten van de kroon is in Nederland nog steeds een taboe. Wie toch uit de school klapt over zijn contacten met de koningin of de koning, is al snel persona non grata. In België, of liever in Vlaanderen, lijkt het wel een sport te zijn. Het resultaat is te lezen in Filip I – zoon van Boudewijn, waarin de Vlaamse royaltyverslaggever Thierry Debels veertig jaar lang berichten van anderen, roddels over of rechtstreekse uitspraken van de nieuwe Belgische koning heeft opgetekend. Het is een lange litanie van onhandigheden en stommiteiten begaan door de oudste zoon van de inmiddels teruggetreden koning Albert I. Je bent aanvankelijk geneigd de auteur van kwade trouw te betichten, omdat hij het niet kan laten om soms zelf de nodige venijnigheden toe te voegen aan het vaak zo ongelukkige openbare optreden van de Belgische kroonprins. Maar dat neemt niet weg dat na 250 pagina’s incidenten de conclusie terecht lijkt dat de 53-jarige koning niet best uitgerust is om zijn taak in een toch al zwaar verdeeld land goed te vervullen. Op het eerste gezicht lijkt Filip een zachtzinnig man, noteert Debels, maar dat blijkt schijn. Hij kan zeer hard uit de hoek komen, zoals toen hij tijdens een bezoek aan China als leider van een Belgische handelsmissie keihard uitviel naar het Vlaams Belang. Het koningshuis blijkt iedere keer weer op de hand van de Franstaligen te zijn. Van die kant klinkt weinig kritiek. Aan de vooravond van zijn inhuldiging als koning in juli van dit jaar bleek dan ook dat nog niet de helft van de Vlamingen hem als koning zien zitten. Wel moet vastgesteld worden dat Filip sinds zijn aantreden in juli van vorig jaar geen grote fouten heeft begaan. Maar zijn eerste grote test komt komend voorjaar wanneer hij te maken krijgt met de vorming van een nieuwe regering.

Twijfels

Twijfels over zijn kunnen leidden er toe dat de toenmalige premier Dehaene na het plotselinge overlijden van koning Boudewijn in 1993 de toen 33-jarige Filip als eerste troonpretendent Filip passeerde ten gunste van zijn vader Albert. Deze laatste zou gaan opvallen door zijn bonhomie en zijn meer dan behoorlijke beheersing van het Nederlands. In tegenstelling tot Filip wist vader Albert een brug te slaan naar de bevolking. Ook veel politici wisten hem in het algemeen wel te waarderen met uitzondering uiteraard van de Vlaamse nationalisten die het koningshuis het liefste zouden willen afschaffen.

Zoon Filip is uit een heel ander hout gesneden dan zijn vader. De kinderloze Boudewijn had Filip als zijn directe opvolger bestempeld. In diens vader had hij geen vertrouwen. Hij bracht hem de missie bij waarvan hij in afwachting van zijn koninklijke rol op zo’n voortdurend onhandige manier blijk gaf. Met grote zorg kijkt hij net als Boudewijn destijds naar de toenemende ontvlechting van België. Het voortbestaan van België gaat hem boven alles. Daarom noemt Debels Filip waarschijnlijk zeer terecht een zoon van Boudewijn. Met zijn intensieve bemoeienis wilde Boudewijn voorkomen dat Filip net als hij destijds in het diepe gegooid zou worden. Die rol nam hij met des te meer ernst op omdat Filips’ eigen vader en moeder nauwelijks de tijd namen om zich met de opvoeding van hun kinderen – naast Filip zijn broer Laurent en zijn zus Astrid – bezig te houden. Hun huwelijk stond lange tijd op springen. Ze leefden vele jaren afzonderlijk van elkaar, hadden affaires, terwijl hun kinderen opgroeiden in internaten.

Boudewijn had een welhaast onwerelds hoge taakopvatting van zijn ambt en droeg deze over op de ernstige, nogal houterige en niet bepaald humoristisch overkomende Filip. De streng katholieke Boudewijn liet zijn eigen morele standaarden sterk prevaleren. Zo ontdeed hij zich in de jaren tachtig vierentwintig uur van zijn ambt om niet een door het parlement goedgekeurde pro-abortuswet te hoeven ondertekenen. Zijn broer Albert liet de politici daarentegen onbekommerd hun gang gaan en contrasigneerde zonder problemen wetten die zij goedkeurden met ethisch problematische kanten. 

Kloof

Filips’ affectieloze opvoeding gecombineerd met het hoge ideaal dat hij van het koningschap koestert zouden de kloof moeten verklaren die hij met zijn landgenoten, en in het bijzonder met de Vlamingen, ervaart. Dat laatste komt door de sinds jaar en dag uitgesproken Franstalige uitstraling van het hof waar ook Filip evenals zijn vrouw, de uit Poolse adel afkomstige Mathilde d’Udekem d’Acoz, toe bijdraagt. Als vanouds is Frans nog steeds de voertaal van het hof, ook al zijn de Vlamingen in België ver in de meerderheid. Maar de belangrijkste oorzaak die Debels aanvoert voor het ongelukkige optreden van Filip zijn toch de adviseurs met wie hij zich al dan niet vrijwillig omringt. Zij zorgen er voor dat hij in een schijnwereld leeft en de werkelijke bevolking en problemen van zijn land niet kent. Daardoor is hij zo vaak de risee. Daar draagt natuurlijk ook dit minutieus uitgespelde requisitoir van Debels nog eens aan bij. Het schijnt dat Filip alles wat over hem verschijnt leest. Dit boek is in feite een grote strontkar die over hem wordt uitgestort. Je moet er dus wel wat voor over hebben om koning van de Belgen te willen zijn. Alleen het geloof in een hoge taakopvatting van zijn ambt kan verklaren waarom Filip dit ambt toch heeft willen aanvaarden, maar dat is waarschijnlijk ook zijn grootste probleem. Gelet op die instelling van Filip is het beeld dat we van hem krijgen uit dit boek toch onevenwichtig. Een evenwichtig portret van de nieuwe koning weet Debels onvoldoende te schetsen. Wat we zien is slechts die waslijst van incidenten. De koning zal toch niet geheel van kwaliteiten verstoken zijn, maar daarover vernemen wij in zijn boek bijna niets.

 

Paul van Velthoven Thierry Debels – Filip I – Zoon van Boudewijn. Uitgave Pelckmans / Walburg Pers. Prijs 19,50 euro.