Is Metafysica dood?

Civis Mundi Digitaal #23

Is Metafysica dood?

Aan een recent programma van Felix & Sofie ontlenen we de volgende inleiding over de vraag of metafysica dood is:

Feitelijk was het Immanuel Kant die als eerste het doodsvonnis over de metafysica uitsprak. Zijn ‘Kritik der Reiner Vernunft´ (1781) gaf het empirisme van Hume en Locke een solide fundering, maar veegde daarmee ook in een moeite door de vaste grond onder de metafysica vandaan. De klassieke metafysica zoals we die sinds Pascal en Leibniz kenden, tuimelde in een afgrond waar ze onmogelijk ooit nog uit omhoog leek te kunnen krabbelen.

Nu liet de metafysica zich niet zonder slag of stoot naar het graf dragen. Onder het Duits Idealisme werden aan het begin van de 19de eeuw vernuftige pogingen ondernomen haar te reanimeren. Aan het infuus van Hegel begon ze zelfs weer iets van een pols te vertonen. Toch bleek die zwakke pols slechts een terminale stuiptrekking van een filosofisch patiënt die haar aanspraak op de levende waarheid aan het verliezen was.

Het waren de Neokantianen die in de tweede helft van de 19de eeuw de patiënt definitief hersendood wisten te verklaren. De echte ontologische doodsteek kwam uiteindelijk in de eerste helft van de 20ste eeuw uit de hoek van het logische positivisme. Empirische ´beulen´ als Rudolf Carnap, Otto von Neurath en Moritz Schlick voltrokken het vonnis door de kritiek van Kant te radicaliseren en de metafysica te reduceren tot een bundeling pseudovragen ontsprongen aan een verkeerde opvatting over de relatie tussen taal en werkelijkheid.

De logische positivisten hadden de afgrond waar de traditionele metafysica sinds Kant lag weg te kwijnen volgestort met beton opdat ze er nooit meer uit zou herrijzen. Het lot van de metafysica om als een voetnoot in de geschiedenis van de wijsbegeerte te eindigen leek zo bezegeld.

Hoe wonderlijk is het daarom dat de metafysica tegenwoordig springlevend blijkt en volop aan de faculteiten wordt bedreven. Nog wonderlijker is het dat haar wederopstanding plaats vindt binnen dezelfde school waar eerder de ingenieurs vandaan kwamen die het beton hadden gestort om haar voorgoed in te smoren: de analytische wijsbegeerte. Het zijn namelijk hedendaagse analytisch filosofen als David Lewis, Ted Sider en Peter van Inwagen die beweren dat een substantiële en serieuze metafysica mogelijk is.

Hebben we hier te maken met een vorm van zombiemetafysica dat we ze zo snel mogelijk weer ten grave zouden moeten dragen, of met een onverwoestbaar vitale metafysica die we haar eminente positie binnen de filosofie met onmiddellijke ingang moeten teruggeven?