Nederlandse kardinaal vs. paus Franciscus

Civis Mundi Digitaal #60

door Wim Couwenberg

Met paus Franciscus lijkt een nieuwe geloofsrichting in de r.-k. kerk voorzichtig op de voorgrond te treden. Dit is onlangs aan het licht gekomen door de stellingname van kardinaal Eijk tegen een beslissing van de paus. Veel liever dan op een centralistische manier vanuit Rome aan katholieken in de wereld te zeggen hoe het hoort en dus hoe er over kerkelijke leer en regels gedacht moet worden, laat de paus een open geloofsgesprek toe voor uiteenlopende opvattingen. Twijfel is daarbij geen punt, dus wat we zien is dat Franciscus, veel meer dan vorige pausen, streeft naar een decentrale kerk.

Dat gebeurde heel openlijk toen kardinaal Eijk, aartsbisschop van Utrecht, in ongekend harde woorden uithaalde naar de paus, met als aanleiding: een debat onder Duitse bisschoppen over de vraag of een protestants gelovige die met een katholiek is getrouwd de communie mag ontvangen. Volgens de grote meerderheid van de Duitse bisschoppen mag dat onder bepaalde voorwaarden, maar een kleine minderheid die vasthoudt aan de klassieke leer stapte naar Rome, en wilde van het Vaticaan een helder oordeel over deze kwestie. Maar dat kwam er niet. De paus besliste, ga nog maar eens met elkaar in gesprek, en probeer er zo uit te komen.

En daarmee zaait de paus volgens Eijk levensgevaarlijke twijfel. De kardinaal schreef zijn stellingname in een opiniestuk dat op een Amerikaanse en een Italiaanse website verscheen. De paus pleegt volgens Eijk godsdienstig bedrog, en zorgt voor grote verwarring onder gelovigen, en brengt de eenheid van de r.-k. kerk daarmee in gevaar. In de stellingname van Eijk, aldus het dagblad Trouw, zit een mooie paradox verscholen: dat een kardinaal zich zo kan uitspreken tegen de paus laat zien dat diens decentrale lijn zichtbaar werkt. In de brede pluriforme r.-k. kerk is er dus ook ruimte voor de opvatting van een conservatieve kardinaal die zich zorgen maakt over zijn kerk, want hecht aan een strikt hiërarchisch gestuurde kerk, en dus vindt dat Rome de leer op strikte wijze moet interpreteren en handhaven.

Maar een van de Nederlandse bisschoppen, bisschop De Korte, is het met de kardinaal niet eens. Volgens De Korte komt de houding van de paus niet voort uit modernisme of hang naar vrijzinnigheid, maar vanuit het hart van het evangelie. Hij spreekt in zijn reactie over een paus, die blijk geeft van grote gevoeligheid voor de spanning tussen leer en leven. Onder die titel is ook van protestantse zijde gereageerd. Het meest pijnlijk, zo luidde die reactie, is de kwestie waarom het gaat: het weigeren van een protestantse man, getrouwd met een katholieke vrouw, tot de communie. Maar dan vergeet Eijk dat er wat anders op het spel staat: de liefdevolle eenheid tussen twee mensen die van elkaar houden en samen deel willen nemen aan de maaltijd met brood en wijn.