Afrika: een bevolkingsexplosie

Civis Mundi Digitaal #72

door Jan de Boer

Nigeria in Afrika is het land met de grootste demografische groei in de hele wereld. Toen het land in 1860 zijn onafhankelijkheid kreeg, had het 45 miljoen inwoners. Sindsdien is de bevolking verviervoudigd en telt nu rond de 190 miljoen inwoners. Tot 2050 verdubbelt het aantal inwoners om zich qua inwoneraantal op de mondiale derde plaats nog voor de Verenigde Staten te plaatsen

 

Waar de bevolking van Europa en Amerika niet meer toeneemt, in veel landen zelfs afneemt, gebeurt in Afrika het tegendeel. Daar wonen nu 1 miljard mensen, dat zullen er in 2050 ongeveer 2 miljard zijn en volgens verwachtingen van de Verenigde Naties moeten dat er aan het einde van deze eeuw 4 miljard zijn.

Als al deze nieuwe generaties betaald werk vinden, dan zal de mondiale economische groei een duidelijk Afrikaans stempel dragen. Sterke demografische groei heeft destijds meegedragen aan de economische groei van Azië en van China in het bijzonder. De experts spreken van een plotselinge groei van de productiviteit en daardoor ook van de economische groei die zich daar voordeed, omdat het aantal werkenden beduidend hoger was dan het aantal kinderen en ouderen. Maar dat is absoluut niet het geval in Afrika waar het geboortecijfer langzaam terugloopt. Waar mondiaal het aantal werkenden gezien hun leeftijd ongeveer 65 procent van de totale bevolking bedraagt, is dat in Oost-Azië bijna 70 procent en is dat in de Afrikaanse landen ten zuiden van de Sahara gedaald tot 54 procent.

 

De bevolkingssituatie in Afrika verschilt van land tot land. In Zuid-Afrika, Botswana en ook hoe langer hoe meer in Kenia en Ghana zijn families met veel kinderen niet meer de norm. Maar als we Afrika in zijn geheel nemen, dan is het huidige getal van 4,85 kinderen per vrouw maar heel langzaam aan het dalen. In Azië heeft het twintig jaar geduurd (1972-1992) voordat het gemiddelde aantal kinderen per vrouw daalde van 5 naar 3. Het zal volgens verwachtingen tot 2054 duren alvorens dit laatste cijfer in Afrika wordt bereikt met als risico dat daardoor de effecten van economische groei te niet worden gedaan en Afrika in de val van de armoede terecht komt.

De Wereldbank zegt in haar laatste rapportage (oktober 2018) dat Afrika meer dan de helft van de armen in deze wereld herbergt. Waar het aantal armen overal ter wereld daalt, neemt het in Afrika al dertig jaar steeds toe tegelijkertijd met de demografische groei. Waar India tot voor kort het land was waar de meeste armen woonden, voert nu Nigeria deze trieste hitlijst aan.

Bevolkingsaanwas is zeker niet de enige oorzaak van een slechte ontwikkeling. Het aan elkaar verbinden van deze beide fenomenen is overigens een dankbare bron voor onuitputtelijke polemieken van nietes-welles.. Toch zal Afrika met het huidige ritme van bevolkingsaanwas binnen 15 jaar werkgelegenheid moeten creëren voor 450 miljoen nieuwkomers op de arbeidsmarkt. Statistieken suggereren evenwel dat er hooguit 100 miljoen banen bijkomen. Om een explosie van een reeds blijvende werkloosheid te voorkomen moet een goede economische politiek ontwikkeld worden, maar zeker ook een definitieve omslag in de demografische groei bereikt worden.

Het aantal geboorten moet ontegenzeggelijk aan een maximum gebonden worden. Maar er zijn ook andere actie mogelijkheden zoals het veel actiever promoten van familieplanning. Volgens de Verenigde Naties heeft een kwart van de Afrikaanse vrouwen geen toegang tot moderne voorbehoedsmiddelen en minder dan een op drie maakt er regelmatig gebruik van tegen 68 procent in Azië. Bepaalde landen zoals Rwanda hebben deze mogelijkheden gepromoot en hebben hun geboortecijfer heel wat sneller zien dalen dan gemiddeld in Afrika. En natuurlijk mogen we opvoeding en onderwijs in dit kader niet vergeten. Het verband tussen meer onderwijs voor kleine meisjes en een daling van het aantal geboorten is al duidelijk aangetoond. Dat heeft niets met pressie te maken, het betreft alleszins de emancipatie van vrouwen. En wie kan daar nou tegen zijn?