Nood breekt wet, ook voor het Vaticaan

Civis Mundi Digitaal #88

door Jan de Boer

De katholieke kerk heeft het moeilijk in Brazilië. Eigenlijk in heel Zuid-Amerika, waar de ‘evangelisten’ steeds meer zieltjes winnen. Mede in dat kader stelt zij zich de vraag in hoeverre zij haar organisatie kan en moet aanpassen om zich te handhaven in bijzondere geografische situaties met een bijzondere bevolking. Dat geldt met name voor de autochtone bevolking die leeft in het dunbevolkte Braziliaanse Amazonegebied.

In het op 17 juni jongstleden gepubliceerde rapport ‘instrumentum laboris’, bestemd voor de in oktober dit jaar geplande synode inzake Amazonië, wordt voorgesteld om vanwege het gebrek aan priesters voor dit immense en dunbevolkte gebied de priesterwijding open te stellen voor getrouwde mannen, door het creëren van nieuwe bedieningsposten die door vrouwen zouden kunnen worden beheerd. Dit document werd met spanning verwacht, juist omdat de mogelijkheid van priesterwijding voor getrouwde mannen in de katholieke kerk, die in een groot aantal landen een diepe crisis inzake roepingen voor het priesterschap doormaakt, tot forse debatten leidt. In het uitgestrekte Amazonië heeft dit priestertekort als gevolg dat veel gemeenschappen gedurende lange periodes geen priesters zien verschijnen en dus nauwelijks toegang hebben tot de eucharistieviering (de communie): een centraal sacrament in de katholieke religieuze praktijk. Dat is de reden dat ter gelegenheid van de voorbereiding van deze bisschoppensynode het idee weer op tafel is gekomen om de priesterwijding op en te stellen voor ‘viri probati’, mannen die zichzelf bewezen hebben, een familie gesticht hebben en geen kinderen meer hoeven op te voeden. Het heeft uiteraard al geleid tot geïrriteerde reacties van zekere stromingen in de katholieke kerk.

Het document gaat echter verder dan was verwacht door te spreken over ‘getrouwde personen’, wat een opening voor vrouwen zou kunnen betekenen. De tekst roept in het algemeen op “de rigide posities te overstijgen die niet voldoende rekening houden met het werkelijke leven van personen en de pastorale realiteit voor een ontmoeting met de reële behoeften van volkeren en inheemse culturen.” Het werkdocument stelt voor: “In plaats van de gemeenschappen zonder eucharistieviering te laten, kunnen de criteria veranderd worden voor de selectie en de voorbereiding van bedienaren die voor deze viering geautoriseerd zijn.” Hoewel de tekst – zonder twijfel met opzet – vaag is met dus een open interpretatie, gebruikt deze de uitdrukking ‘gehuwde personen’, met de bevestiging dat het celibaat een gift is voor de kerk. Zo kan voor de meest afgelegen gebieden van de regio de mogelijkheid bestudeerd worden van priesterwijding voor gerijpte en bij voorkeur inheemse personen die in hun gemeenschap gerespecteerd en geaccepteerd zijn, zelfs als zij reeds een gezin hebben, ten einde de sacramenten die het christelijke leven vergezellen en ondersteunen te verzekeren.

Om aan de bijzonderheden van Amazonië tegemoet te komen, stelt het werkdocument voor te putten uit de praktijken van ‘de primitieve kerk’, die van de eerste apostolische tijden, “die een antwoord gaf op de behoeften door aangepaste geestelijke bediening” aan de lokale omstandigheden van de eerste christelijke gemeenschappen.

Het werkdocument beveelt ook aan “het bevorderen van autochtone roepingen van mannen en vrouwen als antwoord op pastorale, rituele behoeften” en “het bekend maken van welk type geestelijke bediening aan vrouwen toevertrouwd kan worden, rekening houdend met de centrale rol die zij nu al in de kerk in Amazonië hebben.”

Het celibaat van priesters is een discipline – en geen dogma – die aan de Latijnse kerk werd opgelegd vanaf de gregoriaanse hervorming in de elfde eeuw. Dat heeft niet verhinderd dat er vandaag de dag in de katholieke kerk getrouwde priesters zijn, afkomstig uit oosterse kerken of uit de anglicaanse kerk. De tekst over Amazonië preciseert dat een dergelijke opening voor ‘gehuwde personen’ een antwoord op de geografische bijzonderheden zou kunnen zijn . Maar toch is deze tekst ook niet meer en niet minder dan een doorbraak inzake het vereiste celibaat, waardoor anderen al of niet in de toekomst een verandering van deze regel kunnen vragen. De gesuggereerde openingen voor vrouwen betreffende wijding en sacramentsbediening zijn nog heel wat explosiever, want dit vraagstuk is dogmatisch heel sterk afgegrendeld, met name op initiatief van Johannes Paulus II.

Hoe dan ook, dit werkdocument voor de bisschoppensynode over Amazonië in oktober is ongetwijfeld een zegen voor hen die de katholieke kerk willen moderniseren en willen ontdoen van haar exclusief mannelijk karakter. Ik wens hun van harte sterkte en succes toe!