De Middellandse Zee wordt buitengewoon snel warmer

Civis Mundi Digitaal #90

door Jan de Boer

Er zijn twee manieren om de effecten van de klimaatopwarming in het Middellandse Zeegebied concreet te maken. Of door te zeggen wat er vanaf nu tot het einde van de eeuw plaats zal vinden: Venetië onder water, Pantelleria (7800 inwoners) een eiland 83 km tussen Tunesië en Sicilië en andere eilanden in Italië en Griekenland door het zeewater verzwolgen nog voordat het zeeniveau van de Middellandse Zee eind deze eeuw een meter is gestegen. Of door te rapporteren wat nu al gebeurt. «In Tunesië is er vandaag met het binnendringen van het zeewater geen enkele natuurlijke ondergrondse zoetwatervoorraad meer die geen zoutsmaak heeft», laat mij Semia Cherif, professor aan de universiteit El Manar in Tunis, weten. Zij is één van de coördinatrices van het eerste algemene rapport over «De risico’s gelieerd aan de klimatologische veranderingen in de Mediterrane regio» dat op 10 oktober jongstleden in Barcelona is gepresenteerd. Dit document onderstreept dat van de 20 steden in de wereld die het meest te lijden hebben van de verhoging van het zeeniveau van nu tot 2050 meer dan de helft zich rond de Middellandse Zee bevindt. De Middellandse Zee wordt sinds 1985 elke tien jaar 0,4 graad warmer en dat gaat steeds sneller met sinds 20 jaar gemiddeld een zeespiegelstijging van 3 millimeter. Met aanliggende landen is dit deel van de wereld één van de «hot spots» door de op gang gekomen klimatologische veranderingen. Het is hier sinds het begin van de industrialisatie 1,5 graad warmer geworden, 20 procent meer dan het gemiddelde op de aardbol. De regio zal zelfs op een aantal plaatsen ten minste 4 graden warmer worden als er nu geen drastische maatregelen worden getroffen. «De meest frisse zomermaanden van nu zullen warmer worden dan de huidige hittegolfmaanden», zegt Wolfgang Kramer, professor mondiale ecologie universiteit Aix-Marseille, de coördinator van het rapport. «Het is angstwekkend».

Extreme droogtes en overstromingen te wijten aan intense regens (behalve in de zomer), steeds kwetsbaarder wordende bevolkingen, woestijnen die in het zuiden van Europa in omvang toenemen zijn te verwachten. Erosie van de bodem, verdwijning van landbouwgronden en biodiversiteit, achteruitgang van bossen, meer branden, de komst van invasieve uitheemse soorten, een vermenigvuldiging van ziektekiemen en vervuilingen. Dit zijn onder meer de consequenties van de opwarming genoemd in de samenvatting van het rapport waaraan meer dan 80 wetenschappers uit 20 landen hebben meegewerkt en waarbij zij enige honderden wetenschappelijke onderzoeken hebben betrokken. Het in 2015 begonnen werk is het antwoord op een vraag van de «Union pour la Méditerrannée» (UPM), gecreëerd in 2008 waarvan 43 landen deel uit maken: 28 landen van de Europese Unie, de landen die aan de Middellandse zee liggen en Mauritanië. «Ik begrijp best», zo vat de Egyptische algemeen secretaris van de UPM samen: «dat de stand van zaken op Antarctica heel belangrijk is voor onze planeet, maar wij wonen met 500 miljoen mensen rond dit kleine meer … » Het gebied van dit «meertje» telt exact 517 miljoen mensen. De bevolking is sinds 1970 bijna verdubbeld, die van Noord-Afrika en het Midden-Oosten is met 3,5 vermenigvuldigd.

Hoe straks iedereen te drinken geven? Alleen van deze vraag ga je al duizelen: het beschikbare zoete water zal met 2 tot 15 procent dalen bij een stijging van de temperatuur met 2 graden. Binnen 20 jaar zullen 250 miljoen mensen een tekort aan water kennen, dat wil zeggen dat ze dan over minder dan 1000 kubieke meter per jaar beschikken tegenover 180 miljoen in 2013. Op het spreekgestoelte tijdens dit vierde regionale Forum van de UPM zei Semia Cherif: « Het is onmogelijk een lijst van alle gevolgen op te stellen, er zijn er te veel. Het is beter te spreken van het domino-effect met een waterval van consequenties die elkaar versterken. Wij eten brood, couscous of pasta maar elke graad meer bij de opwarming van het klimaat daalt de productie van graan met 7,5 procent. Met het scenario van 5 graden meer dalen de oogsten met 37,5 procent. »

De wetenschappers hebben zich ook gebogen over het lot van de ecosystemen. Natuurlijk is in de Middellandse Zee de klimatologische verandering niet de enige verantwoordelijke voor de bedroevende staat waarin de voor 90 procent overgeëxploiteerde visvoorraden verkeert. Het gemiddelde gewicht van vissen daalt nog steeds en daarvan profiteren sinds enige jaren de kwallen die de ecosystemen verstoren. Zoals ook elders verbleken en sterven koraal en schelpdieren door de verzuring van het zeewater. Meer dan 700 soorten dieren en planten zijn op het land en in de zee als niet-inheems geïdentificeerd. Veel zijn gearriveerd via het Suezkanaal zoals bijvoorbeeld de gevreesde « poisson-lion ». Volgens pessimistische scenario’s zal 20 procent van de vissen en ongewervelde dieren die nu in het oosten van de Middellandse Zee gevangen wordt tussen 2040 en 2059 verdwenen zijn. Het bassin van de Middellandse Zee is ook een «hot spot» betreffende de biodiversiteit.

Dit alarmerende rapport moet in 2020 uitgebreid worden met verder onderzoek en aanvullende cijfers. Waarom dan nu de publicatie van dit nog niet volledige rapport? «Omdat we niet langer kunnen wachten. Ieder jaar telt. Het onderzoek is zo alarmerend dat naar wij hopen Noord en Zuid zich verenigen en tot werkelijke actie overgaan» laat Semia Cherif mij hoopvol weten. Ik hoop het met haar…