Milieuvervuiling en kanker

Civis Mundi Digitaal #91

door Jan de Boer

Met « roze oktober » tegen borstkanker en « movember », een beweging tegen prostaatkanker, die ieder jaar mannen uitnodigt hun snor in november te laten groeien, zijn twee maanden gewijd aan de bewustmaking van de noodzaak van vroegtijdige herkenning en geldinzameling voor onderzoek. Maar over wat voor onderzoek wordt gesproken? Over het verband van de aanwezigheid van endocriene verstoringen? Nauwelijks. Men predikt preventie maar dan wel in termen van individueel gedrag. In beide gevallen is de grote afwezige de gezondheid van het milieu. Ook in Frankrijk komt borstkanker verreweg het meest voor bij en is het meest dodelijk voor vrouwen: in 2018 waren dat bijna 59.000 ziektegevallen en 12.000 sterftegevallen. Bij de mannen waren dat 50.000 ziektegevallen en 8000 sterftegevallen. Eén op de acht vrouwen en mannen komen er tijdens hun leven mee in aanraking. In beide gevallen verklaart de veroudering maar een deel van deze evolutie, te meer omdat een toenemend aantal jonge vrouwen en mannen door deze kankers getroffen worden.

Met betrekking tot deze epidemie berust de strategie van de strijd tegen borstkanker vooral op vroegtijdige herkenning en dat is niet afdoende. Als vroegtijdige herkenning de ziekte aantoont, bestrijdt deze principieel niet de multifactoriële oorzaken. Er is een consensus voor het idee dat genetische oorzaken van borstkanker slechts 5 tot 10 procent van alle gevallen betreffen. Het milieu in de meest brede zin van het woord is de bepalende oorzaak. Voor borstkanker worden op klassieke wijze alcohol, tabak, een gebrek aan fysieke activiteit, onevenwichtige voeding vermeld, allemaal echte oorzaken, maar merkwaardig genoeg blijven bij de diagnosestelling endocriene verstoringen buiten schot.

Het kankerplan in Frankrijk vermeldt dit slechts één keer, terwijl wetenschappelijke gegevens in toenemende mate aantonen dat zij de voornaamste oorzaak zijn van hormoonafhankelijke kankers. Alleen al wat betreft bisphenol A (BPA) zijn er 22 kankerstudies (borst en prostaat) bij muizen en ratten. De blootstelling op de leeftijd van volwassenen is in het geding, maar ook voor de puberteit en tijdens de zwangerschap. Dit is geverifieerd bij de mens. De School voor Publieke Gezondheidszorg van Berkeley (Californië) volgt sinds de jaren 1960 ongeveer 20.000 vrouwen van wie men over een bloedmonster met DDT beschikt: de allerbelangrijkste pesticide van na de tweede wereldoorlog die bijna de hele wereldbevolking heeft besmet. Het resultaat: vijf keer vaker borstkanker bij moeders als zij aan deze pesticide voor hun puberteit blootgesteld waren. Het onderzoek volgt ook 9300 dochters die daaraan tijdens hun zwangerschap blootgesteld waren, het risico is vier keer zo groot voor hen van wie hun moeder flink besmet was. Bijna 50 jaar na het verbod van DDT draagt deze pesticide nog altijd bij aan de sterfte van vrouwen.

Experimentele gegevens wijzen ook andere endocriene verstoringen aan zoals PBA, de phtalates, de perfluorees, pesticiden, dioxine …… Zij zijn overal in ons dagelijks leven: in voedsel, kosmetische producten, onderhoudsproducten, in het water en in de lucht (meubels, tapijt, verf). In september jongstleden heeft het onderzoek Esteban van de publieke Franse gezondheidszorg bevestigd dat deze vervuilers in het organisme van volwassenen en kinderen aanwezig zijn. Het is onontkoombaar dat er een ambitieuze politiek betreffende de gezondheid van het milieu in de meest brede zin van het woord opgestart moet worden om de grote chronische ziekten, niet in de laatste plaats borst- en prostaatkanker, terug te dringen. Een strategie die niet alleen de nationale overheden zouden moeten introduceren, maar ook lokale overheden die bijvoorbeeld een anti-pesticidenpolitiek kunnen voeren. Tot dusverre was de gezondheid van het milieu in de algemene politiek van de gezondheidszorg een ondergeschoven kind, deze zou nu een centrale plaats moeten krijgen, willen we onze (klein)kinderen beschermen.

Roze oktober en Movember moeten zich sterk maken voor de strijd tegen hormoon-afhankelijke kankers. Daartoe moet de nationale strategie gewijzigd worden: natuurlijk doorgaan met verzorging, maar ook het probleem bij de wortels, nl de milieu-oorzaken, aanpakken. Dit artikeltje is gewijd aan de relatie milieu en borst- en prostaatkanker, het spreekt voor zich dat bodem-, water- en luchtvervuiling ook in het algemeen een enorme invloed hebben op chronische ziekten als kanker. Een voorbeeld: Frans onderzoek heeft uitgewezen dat in de plaats Fos sur Mer (dicht bij Marseille) met haar petrochemische industrie het percentage mensen dat aan kanker lijdt maar liefst vier keer zo hoog is als het gemiddelde in Frankrijk. Soortgelijke situaties zijn er ongetwijfeld ook in andere landen zoals Nederland. Met andere woorden: de strijd tegen bodem-, water-, en luchtvervuiling, de strijd voor een gezond milieu moet overal een absolute prioriteit krijgen.