Kan elke minderheid wel een staat worden of is er een andere oplossing?

Civis Mundi Digitaal #91

door Hans Feddema

De onrust die er momenteel in Irak is – veel protesten, ook op straat - heeft een minderheids-meerderheiskwestie als achtergrond. Onder dictator Saddam Hoessein trokken de Soennieten meer ‘aan de touwtjes’ dan de Shiieten, beiden grote islam-groepen aldaar.   In de tijd van VS-president Bush jr is dat omgedraaid. Maakten de Amerikanen toen een grote fout? Alle macht in Irak lijkt nu in handen van de Shiieten. Het is pijnlijk, omdat de contacten met het Shiietische bewind van Iran nu opvallend goed zijn. De aanwezigheid van menige Iraniër in Bagdad leidt tot al of niet fictieve angst-verhalen als zou de eigen machtselite zich geheel laten leiden door de aanwezige mensen uit Teheran. Democratie is moeilijk, maar waarom na de val van Saddam Hoessein niet gezorgd voor een breed gedragen nieuwe regering? Zo mogelijk ook met deelname van de Koerden, een nationale minderheid in het land. Die positie hebben de Koerden tevens in Syrië en Turkije. Dat er Koerden in Syrië zijn, zal niemand zijn ontgaan gezien hun alom gewaardeerde rol in de brede strijd tegen IS in Noord-Syrië. De recente en door Trump gedoogde inval van Turkije in Noord-Syrie heeft alles te maken met de ‘Koerdische kwestie’.

Ik was eens in het kader van een Belgisch-Nederlandse fact-finding missie naar deze kwestie in het Midden Oosten en in Turkije. Het Westen heeft bij de vrede van W.O.I in 1918 en later ook na W.O.II meerdere staten hun politieke identiteit (terug) gegeven, maar daarbij verzuimd ook de Koerden een eigen staat te geven. Zijn de Koerden ‘slachtoffer van de geschiedenis’? De droom van een eigen staat is nog niet weg, maar bij genoemde missie bleek ons dat de Koerden al blij zijn met publieke erkenning van hun cultuur en vooral van hun taal als tweede of derde taal in het land naast het Turks. Er waren toen - zo’n 20 jaar geleden dus -Turkse groepen die deze wens steunden, naar verluid destijds ook de jonge Erdogan.  Ziehier een vredesoplossing bij uitstek voor landen met grote historische etnische minderheden. Deze oplossing heb ik goed zien uitwerken in verschillende derde derdewereldlanden in de periode dat ik daar onderzoek deed als antropoloog. 

In Turkije heeft echter een deel van de Koerden de fout gemaakt te kiezen voor geweld, dat  was/is de PKK. Vergeten wordt vaak, dat het grootste deel van de Koerden geweldloos bleef. Erdogan staarde zich echter, in plaats van de Koerden gewoon eigen taalrechten naast het Turks te geven, blind op de PKK. Dit lijkt ingegeven uit angst, die des te sterker werd toen de Koerden in Noord-Syrië in de strijd tegen I.S. wereldwijd veel sympathie opriepen tot op vandaag. Hij meent niets anders te kunnen doen dan tegen hen ten strijde te trekken, wat al vele mensenlevens kostte. Gelukkig is of was er een gevechtspauze en lijkt Assad de Koerden wat te hulp te komen, ook al is het een teken aan de wand dat ook Poetin zich er nu mee gaat bemoeien.

Waar het me op dit moment vooral om gaat is dat de EU en Nederland een belangrijke rol kunnen spelen in hun contacten met de regimes van Turkije, Syrië en Irak. In plaats van sancties op te leggen die meestal verhardend werken, zouden zij in hun  officiële dialoogcontacten er voor kunnen pleiten dat zij als staat een geweldloze deal bereiken met de Koerden. Elk volk een eigen staat gunnen lijkt prachtig, maar is waarschijnlijk  problematisch, zeker in een land als het Osmaanse Turkije met haar glorieuze geschiedenis. De Koerden met hun naar het lijkt onhaalbare droom van een eigen staat wél taal- en andere culturele minderheidsrechten  geven, is een compromis, zo niet een sleutel tot vrede, waarvoor het goed is zich in te zetten. Hiermee krijgen de geweldloze Koerden de wind in de zeilen en lijkt de angst en/of het motief van Erdogan om de PKK met geweld te moeten bestrijden minder acuut. Als dat met Turkije lukt, moet dat ook een begaanbare weg zijn voor de Koerden in Irak en in Syrië. De dialoogcontacten met de drie genoemde landen vanuit de EU al dan niet via de VN lijken me in deze erg van belang. Naast klagen over ‘het verraad‘ van Trump, is het beter (ook) iets positiefs te doen voor de Koerden, in casu door bij de drie genoemde staten te pleiten voor publieke en officieel erkende culturele minderheidsrechten voor hen. Wellicht kan Nederland hiertoe zelfs het initiatief nemen.