In memoriam Wim Couwenberg

Civis Mundi Digitaal #92

door Piet Ransijn

Zondagnacht 15 december is Wim Couwenberg overleden op 93-jarige leeftijd in zijn appartement in Capellen a/d IJssel. Hoewel zijn gezondheid gestadig achteruit ging, kwam zijn einde betrekkelijk onverwacht. Het afscheid van Wim was vrijdagmiddag te Rotterdam, waar hij meer dan zestig jaar heeft gewoond. Het was een waardig afscheid, waarin Wim lovend en typerend werd herdacht door zijn zoon, kleinzoon en enkele voormalige collega’s. Wim wilde geen droevig afscheid. Dat was merkbaar aan de muziek, die Wim gekozen had. Hij vond dat hij een lang en goed leven had gehad en was voorbereid op zijn einde, waar hij niet tegenop zag. Het volgende nummer willen wij uitgebreider stil staan bij Wim Couwenberg en meer bijdragen over hem publiceren. We hebben familie en naaste vrienden reeds gecondoleerd.

 

Herinneringen aan Wim Couwenberg

Wim Couwenberg heb ik in 1982 leren kennen toen hij een themanummer van zijn tijdschrift Civis Mundi wilde wijden aan een boek van mij. We kregen toen een hartelijk persoonlijk contact. Daarna schreef ik voor Civis Mundi tot ik een drukke baan en kinderen kreeg na 1986. Na het overlijden van zijn vrouw in 2007 zocht Wim weer contact en kwam hij op bezoek.

Bij mijn pensioen in 2014 vroeg hij mij om een artikel met gedichten. Daarna volgden veel meer artikelen en hadden we geregeld contact. Het jaar daarop vroeg hij op of ik zijn functie in de redactie wilde overnemen. Het werd hem teveel. Sindsdien hielp ik hem als redactielid. Toen hij zich beter voelde, wilde hij weer zoveel mogelijk weer alleen zijn gang gaan, zoals hij gewend was. We hadden wel wekelijks hartelijk contact met diepgaande gesprekken als geestverwanten, zoals hij zei.

‘Ik leef van nummer tot nummer’, was zijn devies. Zo ging dat tot hij eind juni ten val kwam en enige tijd werd opgenomen in een zorgpension. De redactie van zijn levenswerk Civis Mundi droeg hij toen over aan Sander Wieman, zijn secretaris, en mij. 

Hij zag zijn leven hiermee als voltooid en had vrede met zijn einde. We kunnen terugzien op een buitengewoon productief leven, waarin hij heel veel heeft geschreven. Te veel om op te noemen. Er staat een overzicht in zijn boek Heeft de geschiedenis zin? De volgende gedichten geven een typering van Wim en zijn veelzijdige leven en werk.

 

Hoe hebben we Wim gekend?        2019 12 17

 

Wim is opgegroeid in Brabant

en begaf zich naar het westen van ons land

Promoveerde aan de universiteit van Leiden

Wilde zich daar van censuur bevrijden

 

Die bestond nog in zijn tijd

aan een katholieke Universiteit

Censuur is niets voor Wim geweest

Hij was een onafhankelijke geest

 

Wim was ook een man van de daad

Werd ooit lid van de gemeenteraad

Daarna professor aan de universiteit

Daar kon hij zijn kennis kwijt

 

Hij was een denker en een schrijver

Met een niets ontziende ijver

schreef hij heel veel boeken vol

Geen thema was voor hem te dol

 

De confessionele politiek

bevredigde hem echter niet

Hij was progressief en liberaal

en geloofde dat verhaal

 

Hij was ook nonconformist

die haast alles beter wist

Maar hij wist tegelijkertijd

vrijwel niets met zekerheid

 

Hij omarmde het agnosticisme

dat de laatste zekerheid betwistte

Het thema van een leven na dit leven

was voor hem een mogelijk gegeven

 

Hij wilde aan zijn leven

een diepere inhoud geven

als een zinvol onderdeel

van een veel groter geheel

 

Hij wijdde bijna al zijn tijd

aan de noden van de mensheid

Zocht een uitweg voor problemen

die voor hem oplosbaar schenen

 

Wim was optimist en realist

die altijd wel een wending wist

De geschiedenis had voor hem zin

schreef hij tegen beter weten in

 

Hij was sober en bescheiden

Leefde als in crisistijden

Luxe vond hij overbodig

Hij had maar weinig nodig

 

Hij was een grote geest

Maar het allermeest

raakte mij zijn warme hart

waar iedereen een plek in had

 

Er waren eigenlijk geen grenzen

aan zijn liefde voor de mensen

Ook al liet hij dat niet merken

daar hij altijd zat te werken

 

Zijn hele leven was hij toegewijd

aan de noden van de mensheid

Hij stond voor wereldburgerschap

als een man die veel te zeggen had

 

Zijn ideaal was dat men overal op aarde

zou kunnen leven naar humane waarden

Dit met al zijn inzet na te streven

was de opdracht van zijn leven

 

Het afscheid              2019 12 16

 

Een laatste vriendelijk gebaar

en we gingen uit elkaar

Kus en knuffel van de vrouw

die hem nog omarmen wou

Terwijl leegte hem omhulde

en zijn hele woning vulde

 

Leegte van een doelloos leven

Niets meer na te streven

dan het grote overgeven

dat de leegte vult met liefde

uit een ondoorgrondelijke diepte

 

Dierbare herinneringen

 

Hij is nu heengegaan

na een productief bestaan

Hij heeft daarbij met velen

zijn gedachten kunnen delen

 

Zijn stoffelijk overschot

laat hij over aan zijn lot

Alles hier vergaat tot stof

 

Dierbare herinneringen

en wat nagelaten dingen

zullen even overleven

als er acht aan wordt gegeven

 

De nagelaten sporen

dingen die hem toebehoorden

gaan langzaam ook verloren

 

Maar diepe vriendschap eindigt niet

als je elkaar niet meer ziet

en kan zo weer worden opgenomen

als twee zielen samenkomen

 

Wij gaan verder met ons leven

en hebben hem een plek gegeven

waar de doden blijven leven

 

Wat is er nog gebleven?     2019 12 17

 

Wat is er nog gebleven

van een heel bijzonder leven?

Zijn functies heeft hij afgelegd

Daarover is al iets gezegd

 

Waardering is gebleven

voor wat hij heeft gegeven

 

Zijn wezen was gewoon

een hartelijk en warm persoon

waarin een helder licht

soms scheen van zijn gezicht

en een zeker mededogen

straalde uit zijn ogen

 

Dit wezen van zijn leven

is ons bijgebleven