Boliviaanse verkiezingsperikelen

Civis Mundi Digitaal #94

door Jan de Boer

Eerst even een paar data als houvast voor dit artikel:

In 2019: 24 oktober: Evo Morales wordt officieel als winnaar aangewezen na de eerste ronde van de algemene verkiezingen op 20 oktober.                                                                       

10 november: Het rapport van de Organisatie van de Amerikaanse Staten inzake de verkiezingen spreekt van « ernstige onregelmatigheden ». Evo Morales treedt af en vlucht naar Mexico.

12 november: De senatrice Jeanine Anez wordt uitgeroepen tot interim-president.

5 december: De regering bevestigt dat Jeanine Anez niet zal meedoen aan de algemene verkiezingen in mei 2020.

In 2020: 24 januari: Jeanine Anez kondigt haar kandidatuur aan voor de verkiezingen in mei.

De aankondiging van Jeanine Anez dat zij zich kandidaat stelt voor het presidentschap bij de verkiezingen in mei heeft veel Bolivianen verrast. Zij had verscheidene keren verklaard dat zij geen roeping voelde om deel te nemen aan de electorale wedloop. Haar beslissing werd met verbazing ontvangen temeer omdat zij voortdurend de verdeeldheid van de oppositie tegen de « Beweging voor het socialisme », (MAS) de partij van de demissionaire president Evo Morales, op  dit moment in ballingschap in Argentinië, aan de kaak stelt. De oppositie telt nu een tiental partijen. In de laatste weken heeft Jeanine Anez steeds vaker de oppositie opgeroepen tot meer eenheid om Evo Morales de weg naar een nieuw presidentschap te blokkeren. « De versnippering van de stemmen en het aantal presidentskandidaten heeft mij tot deze beslissing geleid », aldus de interim-president.

In de peilingen leidt overigens de MAS met 26 procent van de stemgerechtigden volgens een zeer recent onderzoek  van het dagblad Pagina Siete. Deze partij blijft de regionale leider, de evangelist  Luis Fernando Camacho (uiterst rechts) en de vroegere president  Carlos Mesa (politiek midden), beide met 17 procent voor. Jeanine Anez kan op dit moment bogen op 12 procent maar de peiling werd gedaan voordat zij haar kandidatuur bekend maakte.

Jeanine Anez volgde op 12 november 2019  Evo Morales op, twee dagen nadat deze de benen had genomen. Na het aftreden van de vice-president, van de voorzitster van de senaat en van de voorzitter van de Kamer van Afgevaardigden die allen zeiden bedreigd te zijn, was zij als tweede vice-voorzitster van de senaat de uitverkorene om de president te vervangen.                                                Jeanine Anez, een 52 jarige advocate, presenteerde op 24 januari haar beweging « Juntos » (wat samen betekent): een verbond van vier politieke formaties. Zij verzekerde tegelijkertijd dat haar kandidatuur haar huidig bewind ten dienste van alle Bolivianen niet in de weg zal staan.

Toch heeft haar beslissing om zich kandidaat voor het presidentschap te stellen haar veel kritiek opgeleverd met name uit haar eigen achterban. Velen vrezen een oplaaien van de instabiliteit in een door een maandenlange politieke crisis   verzwakt land. De minister van communicatie Roxana Lizarraga liet weten dat  de kandidatuur van Mevrouw Anez een « verraad » aan het Boliviaanse volk is. Op een persconferentie verklaarde zij dat « wij ons niet kunnen permitteren om onze democratie opnieuw in gevaar te brengen » zeggende dat deze kandidatuur een « vergissing » is, die zij vergeleek met het geïntrigeer van de « dictatuur van Evo Morales.»

Andere politici en analisten zijn ongerust over de transparantie  van het electorale proces met name door het gebruik van Staatsgoederen door de kandidate. Maar de interim-president heeft verzekerd dat zij geen gebruik zal maken van het Staatsapparaat gedurende haar campagne. De rechtse volksvertegenwoordiger Luis Felipe Dorado twijfelt ook aan de legitimiteit van de kandidate. Hij herinnert eraan dat Jeanine Anez niet gekozen is en hij kwalificeert haar avontuur als « onverantwoordelijk ». Volgens een onderzoek begin januari vindt overigens 43 procent van de Bolivianen dat het beleid van mevrouw Anez heel goed de toets van de kritiek kan doorstaan.

De politieke analist Jorge Dulon laat mij weten dat de relatieve populariteit van de interim-regering een bewijs is dat deze « haar taak heeft vervuld ». En dat was de rust in het land te herstellen en algemene verkiezingen uit te schrijven. Maar toch wordt er ook gesproken van juridische en politieke vervolging van vroegere leden van de regering van Evo Morales en aanhangers van de MAS.

Het mag duidelijk zijn dat de algemene verkiezingen in mei  waarschijnlijk minder rustig gaan verlopen dan gewenst wordt en dat de uitslag wie de volgende gekozen president zal zijn, ongewis is.